Müteahhidin konutu veya arsa sahibine bırakılacak bağımsız bölümleri sözleşmedeki tarihte teslim etmemesi; kirada oturmaya devam eden alıcı için ek gider, yatırım amacıyla alınan taşınmaz bakımından gelir kaybı ve arsa sahibi açısından kullanım mahrumiyeti doğurabilir. Bu durumda teslimi beklemek tek seçenek değildir. Sözleşmenin türüne, teslim maddesine ve inşaatın durumuna göre aynen ifa, gecikme tazminatı, kira kaybı, ceza koşulu, ifadan vazgeçme veya sözleşmeden dönme hakları gündeme gelebilir.
Sonucu belirleyen ilk mesele, takvimde yazılı tarihin geçmesi değil, müteahhidin hukuken temerrüde düşüp düşmediğidir. Teslim tarihi, geçerli süre uzatımları, alıcının kendi borçları, taşınmazın gerçekten kullanıma elverişli olup olmadığı ve teslim sırasında hakların saklı tutulup tutulmadığı birlikte incelenmelidir.
Geç teslim dosyasında ilk korunması gereken kayıtlar
Sözleşme ve ek protokoller, ödeme dekontları, noter ihtarları, teslim tutanağı, yapı ruhsatı ve iskân kayıtları, şantiye fotoğrafları, kira sözleşmesi ile emsal kira verileri birlikte saklanmalıdır. Geç teslim kabul edilecekse ceza koşulu ve diğer talepler bakımından çekince, teslim belgesine açık ve yazılı biçimde eklenmelidir.
Müteahhidin Teslim Temerrüdü Nedir?
Teslim temerrüdü, muaccel hâle gelen ve ifası hâlen mümkün olan teslim borcunun zamanında yerine getirilmemesidir. Türk Borçlar Kanunu m.117 uyarınca borçlu kural olarak alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. İfa günü taraflarca kesin olarak belirlenmişse, kararlaştırılan günün geçmesi ayrıca ihtar gerekmeksizin temerrüt sonucunu doğurabilir.
Temerrüdün oluşması için müteahhidin kusurlu olması şart değildir. Buna karşılık gecikme zararından kurtulmak isteyen müteahhit, TBK m.118 çerçevesinde gecikmede kendisine yüklenebilecek bir kusur bulunmadığını ispatlamalıdır. Yalnız “inşaat benim dışımdaki nedenlerle gecikti” açıklaması yeterli olmaz; ileri sürülen olayın etkisi, süresi ve alınan önlemler somutlaştırılmalıdır.
Alıcı veya arsa sahibinin de sözleşmedeki karşı edimlerini gereği gibi yerine getirmiş olması önemlidir. Ödeme taksitlerinin haklı neden olmadan aksatılması, arsanın zamanında teslim edilmemesi, gerekli vekâlet veya proje onayının verilmemesi gibi durumlar temerrüt başlangıcını ve tazminat dönemini etkileyebilir.
Kesin teslim tarihi varsa ihtar gerekir mi?
“Bağımsız bölüm 1 Eylül 2026 tarihinde teslim edilecektir” gibi belirli bir gün kararlaştırılmışsa kural olarak bu tarihin geçmesiyle temerrüt oluşur. “Ruhsattan itibaren 24 ay”, “yer tesliminden sonra 18 ay” veya “iskân alınmasını izleyen 30 gün” biçimindeki maddelerde ise başlangıç olayının gerçekleştiği ve bitiş tarihinin nasıl hesaplandığı ayrıca belgelenmelidir.
Tarih kesin olsa bile noter ihtarı çoğu dosyada yararlıdır. İhtar; teslim talebini, gecikme dönemini, verilen ek süreyi, kira kaybını ve teslim sırasında ceza koşulu hakkının saklı tutulduğunu ispatlamaya yardımcı olur. İfadan vazgeçme veya sözleşmeden dönme düşünülüyorsa TBK m.123–125 kapsamında ek süre ve seçim bildiriminin içeriği daha da önem kazanır.
Teslim tarihi hangi tarih kabul edilir?
Anahtarın fiziksel olarak verilmesi her durumda hukuken geçerli teslim anlamına gelmez. Taşınmazın sözleşmedeki niteliklere uygun, güvenli ve amaçlanan kullanıma elverişli biçimde alıcının hâkimiyetine bırakılması gerekir. Elektrik, su, asansör, ortak alanlar veya zorunlu altyapı tamamlanmamışsa görünüşte yapılan anahtar teslimi tartışmalı olabilir.
Yapı kullanma izin belgesinin teslim için zorunlu olup olmadığı sözleşmenin türüne ve açık hükümlere göre değerlendirilir. Ön ödemeli tüketici konutunda ise mevzuat özel teslim ölçütleri getirir. Teslime hazır ve sözleşmeye uygun taşınmazın alıcı tarafından haklı neden olmadan kabul edilmemesi de alacaklı temerrüdü ve tazminat döneminin sona ermesi sonucunu doğurabilir.
Müteahhit Evi Zamanında Teslim Etmezse Hangi Haklar Kullanılabilir?
Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde müteahhit temerrüde düştüğünde alıcı veya arsa sahibi, TBK m.125 çerçevesinde sözleşmenin devamını ya da sona ermesini hedefleyen farklı yollar arasından somut olaya uygun olanı seçebilir.
| Hukuki yol | Talep edilebilecekler | Dikkat edilmesi gereken |
|---|---|---|
| Aynen ifa | Konutun teslimi, ispatlanan gecikme zararı ve şartları varsa ifaya eklenen ceza koşulu | Projenin tamamlanması mümkün ve taşınmaz hâlen isteniyorsa |
| İfadan vazgeçme | Borcun ifa edilmemesinden doğan müspet zararın giderilmesi | Aynen ifa ve gecikme tazminatı yerine geçen farklı bir sonuçtur |
| Sözleşmeden dönme | Edimlerin iadesi ve müteahhit kusursuzluğunu ispatlayamazsa menfi zarar | Sözleşmenin tasfiyesi, tapu devirleri ve üçüncü kişi hakları ayrıca incelenir |
İfadan vazgeçme veya dönme hakkından önce kural olarak uygun bir ek süre verilmesi gerekir. Müteahhidin tutumundan sürenin sonuçsuz kalacağı açıkça anlaşılıyorsa, teslimin belirli zamanda yapılması alıcı için temel önemdeyse veya gecikme nedeniyle ifa artık yararsız hâle gelmişse TBK m.124’teki istisnalar uygulanabilir.
Seçim bildirimi mali sonucu değiştirir ve bazı hâllerde geri dönüşü güç sonuç doğurur. Tamamlanma ihtimali zayıf projelerde müteahhidin malvarlığı, mevcut tapu devirleri ve teminatlar görülmeden yalnız bedel iadesine yönelmek tahsil riskini artırabilir. İnşaat durmuş veya şirket mali güçlük içindeyse müteahhit iflası ve yarım kalan inşaat rehberimiz de incelenebilir.
Teslimi beklemek ile sözleşmeden çıkmak aynı sonuçları doğurmaz
Sözleşme, teslim takvimi, inşaat seviyesi, tapu kayıtları ve müteahhidin mali durumu birlikte incelenerek aynen ifa, tazminat veya dönme yolunun tahsil kabiliyeti değerlendirilebilir.
Müteahhit Evi Geç Teslim Ederse Kira Tazminatı Alınabilir mi?
Müteahhit kusursuzluğunu ispatlayamazsa alıcı veya arsa sahibi, aynen teslimle birlikte gecikmenin doğurduğu zararın giderilmesini isteyebilir. Uygulamada “kira tazminatı”, “kira kaybı” veya “kira mahrumiyeti” denilen bu talep, devletçe verilen bir kira yardımı değildir; müteahhidin temerrüdünden doğan özel hukuk tazminatıdır. Sözleşmede aylık ödeme hükmü bulunmasa da kanuni şartlar ve zarar ispatlandığında talep gündeme gelebilir.
Kendisi oturmak için konut alan kişi
Konut süresinde teslim edilseydi kiralık evinden çıkacak olan alıcı, gecikme boyunca ödemek zorunda kaldığı makul kira giderini isteyebilir. Kira sözleşmesi, banka dekontları ve tahsilat belgeleri zararın belirlenmesinde önemlidir. Seçilen konutun özellikleri ve bedeli ile geciken taşınmaz arasında makul bir uyum bulunup bulunmadığı da zarar azaltma yükümlülüğü kapsamında değerlendirilebilir.
Alıcının başka bir evde ücretsiz oturması her olayda otomatik olarak hiç zararı bulunmadığı anlamına gelmez; geciken konutun kullanılamaması nedeniyle doğan somut menfaat kaybı ayrıca ispatlanabilir. Buna karşılık soyut veya varsayımsal tutarlar yeterli değildir.
Yatırım amacıyla konut alan kişi
Taşınmaz zamanında teslim edilseydi kiraya verilebilecek idiyse elde edilemeyen makul kira geliri talep edilebilir. Bunun için alıcının gecikme döneminde başka bir konuta kira ödemiş olması gerekmez. Taşınmazın tamamlanmış olması hâlinde kiralanabilir niteliğe sahip olacağı tarih, bölgedeki emsaller ve boş kalma ihtimali gibi unsurlar incelenir.
Arsa payı karşılığı inşaatta arsa sahibi
Arsa sahibi, kendisine bırakılması gereken bağımsız bölümleri süresinde kullanamadığı veya kiraya veremediği için rayiç kira üzerinden gecikme tazminatı isteyebilir. Her bağımsız bölümün konumu, metrekaresi, teslim standardı ve gelir potansiyeli ayrı hesaplanmalıdır. Müteahhit teslim yerine geçici kira ödemeleri yapmışsa bunlar aynı dönem zararından mahsup edilir.
Kira Kaybı ve Gecikme Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Hesap dönemi kural olarak müteahhidin temerrüde düştüğü tarihten hukuken geçerli teslim tarihine kadar uzanır. Alıcının kendi borcuna aykırı davrandığı, uygun teslim teklifini haksız reddettiği veya sözleşmeye uygun bir süre uzatımının bulunduğu dönemler hesaptan çıkarılabilir. Aynen ifadan vazgeçme ya da dönme seçilmişse gecikme tazminatının sona ereceği tarih bu seçimin hukuki etkisine göre belirlenir.
Kira rayici yalnız bugünkü ilan bedelinin geçmiş bütün aylara uygulanmasıyla hesaplanmamalıdır. Uzun gecikmelerde her dönem için taşınmazın o tarihteki özelliklerine benzeyen emsaller belirlenmeli; ilan fiyatı ile gerçekleşen kira bedeli arasındaki fark ve bölgesel piyasa değişimleri dikkate alınmalıdır.
- İl, ilçe, mahalle, site ve ulaşım imkânları,
- Net kullanım alanı, oda sayısı, kat, cephe ve manzara,
- Otopark, güvenlik, asansör ve sosyal alanlar,
- Taşınmazın sözleşmedeki teslim standardı,
- Her gecikme dönemindeki emsal kira değerleri,
- Gerçek kira gideri veya elde edilemeyen gelirin belgeleri,
- Müteahhidin yaptığı ara kira ödemeleri,
- Haklı süre uzatımı ve alıcıdan kaynaklanan gecikmeler
bilirkişi hesabında birlikte değerlendirilir.
| Durum | Hesaplama yaklaşımı | Başlıca deliller |
|---|---|---|
| Kısa süreli gecikme | Dönemin aylık emsal kirası × tam ay; kısmi aylar uygun günlük oranla | Emsal sözleşmeler, ilanlar ve ekspertiz |
| Bir yıldan uzun gecikme | Dönemsel rayiçler üzerinden kademeli hesap | Her döneme ait piyasa verileri ve bilirkişi incelemesi |
| Alıcının fiilen ödediği kira | Gecikmeyle bağlantılı, belgeli ve makul gider | Kira sözleşmesi, dekont ve makbuz |
| Sözleşmede aylık gecikme bedeli | Hükmün götürü tazminat mı, kira bedeli mi, ceza koşulu mu olduğu yorumlanır | Sözleşmenin tamamı, ek protokoller ve tarafların uygulaması |
Gecikme tazminatı hesaplama örneği
Taşınmazın 1 Ocak 2026’da teslim edilmesi gerekirken 1 Eylül 2026’da geçerli biçimde teslim edildiğini ve sekiz aylık dönemin makul emsal kirasının aylık 25.000 TL olduğunu varsayalım:
8 ay × 25.000 TL = 200.000 TL
Bu başlangıç düzeyindeki bir örnektir. Kısmi aylar, dönemsel rayiç değişimi, müteahhidin ödediği tutarlar, haklı süre uzatımı, alıcının gecikmeye katkısı ve faiz başlangıcı somut dosyada ayrıca hesaplanır. Faizin ihtar, dava veya her bir dönemsel alacağın muacceliyet tarihinden hangisinde başlayacağı da talebin niteliğine göre değişebilir.
İnşaat Sözleşmesinde Cezai Şart Nedir?
Cezai şart, kanundaki adıyla ceza koşulu, borcun hiç veya kararlaştırılan zamanda yerine getirilmemesi hâlinde ödenecek bedelin önceden belirlenmesidir. Örneğin “Yüklenici bağımsız bölümü süresinde teslim etmezse gecikilen her ay için 30.000 TL ceza koşulu öder” hükmü kurulabilir.
Ceza koşulunun talebi için kural olarak gerçek zararın miktarının ayrıca ispatlanması gerekmez. Buna karşılık asıl borcun ve ceza hükmünün geçerliliği, gecikme dönemi, müteahhidin sorumlu olmadığı bir imkânsızlık bulunup bulunmadığı, hükmün tüketici açısından haksız şart oluşturup oluşturmadığı ve miktarın aşırı olup olmadığı incelenir.
Gecikmeye bağlı ifaya eklenen ceza koşulu
Teslimin belirli zamanda yapılmaması için kararlaştırılan ceza, çoğunlukla TBK m.179/2 kapsamındaki ifaya eklenen ceza koşuludur. Alacaklı bu modelde hem geç de olsa teslimi hem de gecikilen dönem için ceza koşulunu isteyebilir. Sözleşmenin “kira yardımı”, “gecikme bedeli” veya “tazminat” kelimesini kullanması tek başına hukuki niteliği belirlemez; hükmün amacı ve sözleşmenin bütünü değerlendirilir.
Teslim sırasında çekince neden önemlidir?
İfaya eklenen ceza koşulunda alacaklı, ifayı çekincesiz kabul ederse ceza hakkını kaybetme riski doğar. Bu nedenle geç teslim alınırken ceza koşulu hakkı en geç kabul sırasında açıkça saklı tutulmalıdır. UYAP’ta yayımlanan Yargıtay kararında da TBK m.179/2 kapsamında gecikme cezası için teslim sırasında ihtirazi kayıt gereği vurgulanmaktadır.
Teslim tutanağındaki çekince somut olmalıdır
“Bağımsız bölüm; geç teslim nedeniyle doğan ceza koşulu, kira kaybı, gecikme tazminatı, eksik ve ayıplı imalat ile diğer talep ve dava haklarım saklı tutularak teslim alınmıştır” benzeri bir kayıt kullanılabilir. Metin sözleşmedeki haklara ve mevcut duruma göre uyarlanmalı; matbu “ibraname” veya “tüm haklarımı aldım” ifadeleri okunmadan imzalanmamalıdır.
Çekince konulmaması bütün kanuni gecikme zararlarını her olayda kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak ifaya eklenen ceza koşulu bakımından doğrudan hak kaybı; diğer tazminat taleplerinde ise ibra, feragat ve ispat tartışması yaratabilir. Teslim işleminin nasıl belgelenmesi gerektiği için anahtar teslim tutanağı rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Aşırı ceza koşulu ve tüketici sözleşmesindeki haksız şart
TBK m.182’ye göre hâkim aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirebilir. Borçlunun tacir olduğu ticari işlerde Türk Ticaret Kanunu m.22 uyarınca indirim talebi daha sınırlı değerlendirilir; cezanın ekonomik yıkım doğurması ve kamu düzeni gibi istisnai hususlar ayrıca incelenebilir.
Tüketicinin konut satın aldığı standart sözleşmede müzakere edilmeden konulan, satıcıya teslim tarihini sınırsız biçimde erteleme yetkisi veren veya tüketicinin kanuni tazminat haklarını ölçüsüzce kaldıran hükümler 6502 sayılı Kanun m.5 bakımından haksız şart denetimine tabidir. Ticaret Bakanlığının tüketici sözleşmeleri açıklamasına göre haksız şartlar tüketici bakımından kesin hükümsüzdür; açık olmayan hükümler tüketici lehine yorumlanır.
Gecikme Tazminatı ile Cezai Şart Arasındaki Fark Nedir?
| Özellik | Gecikme tazminatı | Ceza koşulu |
|---|---|---|
| Dayanak | Kanun ve borçlunun temerrüdü | Geçerli sözleşme hükmü |
| Zararın ispatı | Zarar, miktar ve gecikmeyle bağlantı ispatlanır | Ceza tutarı için gerçek zarar miktarı kural olarak aranmaz |
| Miktar | Kanıtlanan gerçek kayıp üzerinden | Sözleşmedeki tutar veya hesaplama yöntemi üzerinden |
| Hâkimin indirimi | İspatlanan makul zarar belirlenir | Aşırı ceza TBK m.182 kapsamında indirilebilir; tacirler için özel kural vardır |
| Teslimde çekince | İbra, feragat ve ispat bakımından önemlidir | İfaya eklenen cezada TBK m.179/2 nedeniyle kritik önemdedir |
Hem Kira Kaybı Hem Cezai Şart Talep Edilebilir mi?
Sözleşmede gecikme için belirlenen bedelin kira kaybı yerine geçen götürü tazminat mı, kira zararından bağımsız ceza koşulu mu olduğu önce yorumlanmalıdır. Ceza koşulu zarardan düşükse TBK m.180 uyarınca ceza tutarını aşan zarar istenebilir; ancak aşan kısım, nedensellik ve müteahhidin kusuru alacaklı tarafından ispatlanır.
Örneğin aynı dönem için aylık ceza koşulu 10.000 TL, ispatlanan kira kaybı 25.000 TL ise 10.000 TL ceza ile bunu aşan 15.000 TL zarar koşulları varsa talep edilebilir. Aynı zarar için 10.000 TL cezanın yanında 25.000 TL’nin tamamının yeniden alınması kural olarak mükerrer giderime yol açar.
Sözleşme cezanın başka zarar kalemlerine ek olarak ödeneceğini açıkça düzenlemiş olabilir. Yine de hangi kaybın ceza ile karşılandığı, aşan zarar şartları, hükmün tüketici açısından geçerliliği ve teslimde çekince bulunup bulunmadığı incelenmeden iki tutarın otomatik olarak toplanması doğru değildir.
Müteahhide İhtarname Göndermek Zorunlu mu?
Kesin teslim tarihi bulunan sözleşmede temerrüt için ayrıca ihtar gerekmeyebilir. Teslim tarihi belirsizse veya belirli bir olaydan hesaplanacaksa temerrüt başlangıcının ispatı için ihtar gerekebilir. İfadan vazgeçme ya da dönme yoluna gidilecekse uygun ek süre verilmesi ve süre sonunda seçilen hakkın bildirilmesi de kural olarak önem taşır.
Noter ihtarı geç teslim iddiasını belgelemek için güçlü bir yöntemdir; fakat her dosyada kullanılacak tek tip bir metin yoktur. İhtarnamede bulunması gereken çekirdek bilgiler şunlardır:
- Tarafların, sözleşmenin ve bağımsız bölümün açık bilgileri,
- Kararlaştırılan teslim tarihi ve tarihin hesaplanma yöntemi,
- Alıcı veya arsa sahibinin kendi edimlerini yerine getirdiğine ilişkin kayıtlar,
- İnşaatın mevcut seviyesi ve teslimi engelleyen eksikler,
- Gecikmenin başladığı tarih ve müteahhidin ileri sürdüğü nedenlere yanıt,
- Gerekiyorsa teslim için verilen uygun ve kesin ek süre,
- Aynen ifa, kira kaybı, gecikme tazminatı ve ceza koşulu haklarının saklı tutulması,
- Ek süre sonunda kullanılacak seçimlik hak ve talep edilen belgeler.
İhtar gönderilmeden önce sözleşmedeki tebligat adresi, KEP adresi, teslim ve süre uzatım maddeleri ile uyuşmazlık çözüm hükmü kontrol edilmelidir. İnternetteki örnek metnin somut sözleşme görülmeden aynen kullanılması, yanlış ek süre verilmesine veya birbiriyle bağdaşmayan hakların seçilmesine yol açabilir.
Müteahhidin Gecikmesi Nasıl İspatlanır?
İnşaatın hangi seviyede olduğu, kullanıma elverişli teslimin yapılıp yapılmadığı ve gecikmenin hangi nedenle sürdüğü mümkün olduğunca dava öncesinde kayıt altına alınmalıdır.
- Noterde düzenlenen sözleşme, satış vaadi ve ek protokoller,
- Ödeme planı, banka dekontları ve makbuzlar,
- Noter ihtarları, KEP kayıtları ve tebliğ belgeleri,
- Tarih ve konum bilgisi doğrulanabilen şantiye fotoğrafı ile videoları,
- Belediyedeki ruhsat, proje, yapı tatil ve yapı kullanma izin kayıtları,
- Teslim daveti, anahtar teslim tutanağı ve yazılı çekinceler,
- Kira sözleşmeleri, dekontlar ve emsal taşınmaz kayıtları,
- Tarafların e-posta, mesaj ve toplantı tutanakları,
- Mahkeme delil tespiti ve bilirkişi incelemesi
delil olarak kullanılabilir. İnşaatın seviyesi hızla değişecek veya eksikler sonradan kapatılacaksa Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.400–406 kapsamında dava öncesi delil tespiti değerlendirilebilir. Ayıplı veya projeye aykırı imalat bulunması hâlinde müteahhit binayı kusurlu yaptıysa izlenecek yol, teslim gecikmesinden ayrı hukuki temellere sahiptir.
Mücbir Sebep Gecikme Tazminatını Engeller mi?
Müteahhit, gecikmede kusuru bulunmadığını ve sözleşmeye göre süre uzatımı sağlayan olayın ifayı gerçekten engellediğini ispatlarsa etkilenmiş dönem bakımından tazminat sorumluluğundan kurtulabilir. Olayın varlığı tek başına yeterli değildir; inşaatın hangi iş kalemini kaç gün durdurduğu ve gecikmeyi azaltmak için hangi önlemlerin alındığı gösterilmelidir.
| İleri sürülen neden | Genel değerlendirme |
|---|---|
| Malzeme fiyatlarının artması | Tek başına çoğunlukla ticari risk niteliğindedir |
| Döviz kuru ve finansman güçlüğü | Kural olarak yüklenicinin işletme riskidir; her olayda süre uzatmaz |
| Olağan mevsim koşulları | İş programında öngörülmesi gereken hava şartları genellikle yeterli değildir |
| Ağır deprem, savaş veya kapsamlı idari yasak | İfayı fiilen engellediği kanıtlanan süreyle sınırlı etki doğurabilir |
| Ruhsat veya iskân işleminin gecikmesi | Başvuru zamanı, eksik proje ve müteahhidin takip yükümlülüğü incelenir |
Süre uzatım maddesinin “müteahhit gerekli gördüğü kadar süreyi tek taraflı uzatabilir” biçiminde sınırsız yazılması her durumda geçerli değildir. Özellikle tüketici sözleşmelerinde şeffaflık ve haksız şart denetimi uygulanır. Mücbir sebep ortadan kalktıktan sonra devam eden organizasyon veya finansman gecikmesi de aynı kapsamda değerlendirilemez.
Ön Ödemeli Konut Satışında Geç Teslim
Konut ticari veya mesleki olmayan amaçla bir satıcıdan proje aşamasında alınmışsa 6502 sayılı Kanun ve Ön Ödemeli Konut Satışları Hakkında Yönetmelik uygulanabilir. Ticaret Bakanlığının 5 Mart 2026 tarihli bilgilendirmesine göre devir veya teslim süresi sözleşme tarihinden itibaren 48 ayı geçemez. Taraflar daha kısa bir teslim tarihi kararlaştırmışsa satıcı bu tarihle bağlıdır.
Ön ödemeli konutta teslim;
- kat mülkiyetine konu konutun tüketici adına tescili veya
- kat irtifakının tüketici adına tesciliyle birlikte konutun oturmaya elverişli zilyetliğinin devri
yoluyla gerçekleşir. Yalnız anahtarın verilmesi ya da tüketicinin geçici olarak eve alınması resmî teslim ölçütlerini tek başına karşılamaz. Satıcının yükümlülüklerini hiç veya gereği gibi yerine getirmemesi, tüketicinin 24 aya kadar olan genel dönme hakkındaki masraf ve tazminat kesintileri bakımından da özel sonuç doğurur.
Tüketici, sözleşmenin devamını isteyerek gecikme zararını talep edebilir veya koşulları varsa sözleşmeyi sona erdirebilir. Hakem heyeti parasal sınırı her yıl değiştiğinden başvuru tarihinde 2026 tüketici hakem heyeti parasal sınırı ayrıca kontrol edilmelidir. Bu özel kurallar, arsa sahibi ile müteahhit arasındaki her arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesine otomatik olarak uygulanmaz.
Görevli Mahkeme ve Arabuluculuk
| Hukuki ilişki | Görevli olabilecek merci | Arabuluculuk kontrolü |
|---|---|---|
| Tüketici ile ticari satıcı arasındaki konut satışı | Değere göre tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi | TKHK m.73/A’daki istisnalar dışında tüketici mahkemesi davasından önce dava şartı |
| Arsa sahibi ile müteahhit arasındaki eser ilişkisi | Kural olarak asliye hukuk mahkemesi | Her dosyada kendiliğinden zorunlu değildir; ilişkinin niteliği incelenir |
| Her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili para veya tazminat talebi | Asliye ticaret mahkemesi | TTK m.5/A kapsamında dava şartı olabilir |
| Yalnız delil tespiti | Esas davaya bakacak mahkeme veya inceleme yerindeki sulh hukuk mahkemesi | Delil tespiti için önce arabuluculuk şartı aranmaz |
Görev belirlenirken sözleşmenin başlığı değil, tarafların sıfatı ve işlemin amacı esas alınır. Tüketici mahkemesinde açılacak davalarda TKHK m.73/A; ticari para ve tazminat davalarında TTK m.5/A kapsamı dava açılmadan önce kontrol edilmelidir. Yanlış merci veya eksik dava şartı önemli zaman ve masraf kaybına yol açar.
Müteahhit Gecikme Tazminatı Davasında Zamanaşımı
Zamanaşımı bütün geç teslim dosyalarında aynı süreden ve aynı tarihten başlamaz. TBK m.147/6 uyarınca, yüklenicinin ağır kusuruyla hiç veya gereği gibi ifa etmemesi hâli dışında eser sözleşmesinden doğan alacaklar kural olarak beş yıllık zamanaşımına tabidir. Bununla birlikte tüketiciye yapılan taşınmaz satışı, satış vaadi, dönemsel ceza koşulu, sözleşmeden dönme ve ağır kusur iddiası farklı değerlendirme gerektirebilir; kanunda özel süre bulunmayan sözleşmesel alacaklarda TBK m.146’daki on yıllık genel süre gündeme gelebilir.
Sürenin başlangıcı da alacağın muaccel olduğu ana göre belirlenir. Devam eden inşaatta gecikme tazminatı, geç teslimle tamamlanan ifa, aylık doğan ceza koşulu ve sözleşmeden dönme sonucu istenen iade alacağı için aynı başlangıç tarihi kabul edilmeyebilir. Zamanaşımı sözleşmeyle uzatılamaz; ihtar göndermek de her durumda zamanaşımını kesen işlem sayılmaz. Bu nedenle teslim veya dönme kararı verilmeden önce dosyaya özgü süre hesabı yapılmalıdır.
Dava Açmadan Önce Yapılması Gerekenler
- Sözleşme, satış vaadi, teknik şartname ve bütün ek protokolleri birlikte inceleyin.
- Teslim tarihini, başlangıç olayını ve varsa geçerli süre uzatımlarını hesaplayın.
- Kendi ödeme, arsa teslimi ve diğer karşı edimlerinizi yerine getirdiğinizi belgeleyin.
- Tapu kaydı, ruhsat, iskân ve projenin güncel durumunu araştırın.
- İnşaat seviyesi değişecekse mahkeme delil tespitini değerlendirin.
- Temerrüt ve ek süre gerekip gerekmediğine göre ihtarname hazırlayın.
- Gerçek kira gideri, emsal kira ve diğer gecikme zararlarını dönem dönem belgeleyin.
- Geç teslim alınacaksa ceza koşulu ve tazminat haklarını yazılı çekinceyle saklı tutun.
- Aynen ifa, ifadan vazgeçme ve dönme seçeneklerinin mali sonucunu karşılaştırın.
- Müteahhidin tapu devirlerini, şirket durumunu ve tahsil kabiliyetini araştırın.
- Koşulları varsa ihtiyati haciz veya ihtiyati tedbir seçeneklerini değerlendirin.
- Görevli merci, zorunlu arabuluculuk, zamanaşımı ve faiz başlangıcını belirleyin.
Geç teslim, kira kaybı ve ceza koşulu için hukuki değerlendirme
Sözleşmenin teslim ve süre uzatım maddeleri, ihtarlar, inşaat seviyesi, kira belgeleri ve teslim tutanağı birlikte incelenerek temerrüt tarihi, talep yöntemi ve dava öncesi korunma adımları belirlenebilir.
Hukuki Dayanaklar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.112, m.117–125, m.146–149, m.179–182 ve m.470 ve devamı.
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.5, m.40–46, m.68, m.73 ve m.73/A.
- Ticaret Bakanlığı – Ön Ödemeli Konut Satış Sözleşmeleri Hakkında Bilgilendirme, 5 Mart 2026.
- Ön Ödemeli Konut Satışları Hakkında Yönetmelik.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.400–406 ve görev, yetki, ispat hükümleri.
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ve ilgili dava şartı düzenlemeleri.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.5/A ve m.22.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Müteahhidin temerrüdü, kira kaybı, ceza koşulu, seçimlik haklar ve zamanaşımı; sözleşmenin türü, teslim maddeleri, tarafların sıfatı, inşaatın seviyesi ve işlem tarihinde yürürlükte bulunan mevzuat incelenerek belirlenmelidir.