Kısa cevap: Dava zamanaşımı, suçun işlenmesinden sonra kanundaki sürenin dolmasıyla kamu davasının düşmesini; ceza zamanaşımı ise kesinleşmiş mahkûmiyetin belirli sürede infaz edilememesi hâlinde cezanın artık infaz edilmemesini ifade eder.
En önemli fark: Dava zamanaşımında suç için kanunda öngörülen cezanın üst sınırı; ceza zamanaşımında ise mahkemenin kesin hükümle belirlediği ceza esas alınır. Kesme ve durma nedenleri görülmeden yalnız suç tarihine bakılarak güvenilir hesap yapılamaz.
“Bir ceza dosyası kaç yılda zamanaşımına uğrar?” sorusunun tek bir yıl ile yanıtlanması mümkün değildir. Suçun hukuki niteliği, daha ağır cezayı gerektiren hâller, failin suç tarihindeki yaşı, başlangıç günü ve dosyadaki kesme veya durma işlemleri sonucu değiştirir. Kesinleşmiş bir hüküm varsa artık dava değil, ceza zamanaşımı hükümleri değerlendirilir.
Bu rehber 25 Ağustos 2026 itibarıyla 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 66–72. maddeleri esas alınarak hazırlanmıştır. Suç tarihi ile sonradan yürürlüğe giren kanun farklıysa lehe kanun incelemesi; özel kanunda farklı süre varsa o düzenleme ayrıca değerlendirilmelidir.
Dava Zamanaşımı ve Ceza Zamanaşımı Nedir?
Dava zamanaşımı, TCK 66’da belirlenen süre içinde soruşturma veya kovuşturmanın kesin hükümle sonuçlandırılamaması hâlinde kamu davasının düşmesini sağlayan kurumdur. Süre henüz soruşturma aşamasında dolmuşsa iddianame düzenlenmemesi; kovuşturma sırasında dolmuşsa CMK 223/8 uyarınca düşme kararı verilmesi gündeme gelir.
Ceza zamanaşımı ise TCK 68 uyarınca mahkûmiyet hükmü kesinleştikten sonra işler. Kanundaki süre geçerse ceza infaz edilmez. Bu sonuç mahkûmiyet kararını beraate dönüştürmez; yalnız cezanın infaz edilmesine engel olur. Cezaya bağlı veya hükümde gösterilen hak yoksunlukları da ceza zamanaşımı doluncaya kadar devam eder.
| Ölçüt | Dava zamanaşımı | Ceza zamanaşımı |
|---|---|---|
| Aşama | Soruşturma ve kovuşturma | Kesin hükmün infazı |
| Temel ölçü | Suç için kanunda yazılı cezanın üst sınırı | Kesin hükümde verilen ceza |
| Başlangıç | Kural olarak suçun işlendiği gün | Hükmün kesinleştiği veya infazın kesildiği gün |
| Sonuç | Kamu davasının düşmesi | Cezanın infaz edilmemesi |
| Kendiliğinden uygulama | Evet | Evet |
Dava Zamanaşımı Süreleri Kaç Yıldır?
TCK 66/1’e göre kanunda özel bir hüküm yoksa yetişkin fail bakımından olağan dava zamanaşımı süreleri şöyledir:
| Suç için kanunda öngörülen ceza | Olağan süre | Kesilmeyle ulaşılabilecek azami süre |
|---|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis | 30 yıl | 45 yıl |
| Müebbet hapis | 25 yıl | 37 yıl 6 ay |
| 20 yıldan aşağı olmamak üzere hapis | 20 yıl | 30 yıl |
| 5 yıldan fazla ve 20 yıldan az hapis | 15 yıl | 22 yıl 6 ay |
| 5 yıldan fazla olmayan hapis veya adli para cezası | 8 yıl | 12 yıl |
Üçüncü sütundaki süreler yalnız kesilmenin etkisini gösterir. Kanuni bir durma nedeni varsa, durma boyunca geçen zaman hesaba katılmaz. Bu nedenle takvim üzerinde bitiş tarihi belirlenirken “olağan sürenin bir buçuk katı” formülünü tek başına kullanmak hatalı olabilir.
Süre Hangi Cezaya Göre Belirlenir?
Dava zamanaşımında mahkemenin sonunda verebileceği tahmini ceza değil, ilgili suçun kanundaki üst ceza sınırı esas alınır. Dosyadaki delillere göre daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâlin uygulanma ihtimali bulunuyorsa bu hâl de hesaba katılır. Seçimlik olarak hapis veya adli para cezası öngörülmüşse hapis cezası esas alınır.
Teşebbüs, yardım etme, haksız tahrik veya takdiri indirim sonunda cezanın azalabilecek olması, sürenin belirlenmesinde kural olarak suçun kanuni üst sınırının yerine geçmez. Aynı fiil nedeniyle tekrar yargılama talebi kabul edilirse zamanaşımı, kabul tarihinden itibaren yeni baştan işler.
Yaygın hata: “Sanığa iki yıl ceza verileceği için dava zamanaşımı sekiz yıldır” denilemez. Önce isnat edilen suçun kanundaki üst sınırı ve varsa daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâli belirlenmelidir.
Dava Zamanaşımı Ne Zaman Başlar?
TCK 66/6 başlangıç gününü suçun yapısına göre belirler:
- Tamamlanmış suçta: Suçun işlendiği gün,
- Teşebbüs hâlinde: Son hareketin yapıldığı gün,
- Kesintisiz suçta: Kesintinin gerçekleştiği, yani hukuka aykırı durumun sona erdiği gün,
- Zincirleme suçta: Zincire dâhil son suçun işlendiği gün,
- Çocuklara karşı üstsoy veya çocuk üzerinde hüküm ve nüfuzu bulunan kişilerce işlenen suçta: Çocuğun 18 yaşını bitirdiği gün
esas alınır. Neticenin hareketten sonra gerçekleştiği suçlarda suçun tamamlanma anı ayrıca belirlenmelidir. Özellikle dijital kayıtların, mütemadi durumun veya zincirleme fiillerin bulunduğu dosyalarda başlangıç günü maddi olayla birlikte incelenir.
Dava Zamanaşımını Kesen İşlemler Nelerdir?
Kesilme, o ana kadar işleyen süreyi sona erdirir ve kanundaki olağan sürenin kesme tarihinden itibaren yeniden başlamasına yol açar. TCK 67/2’de kesme nedenleri sınırlı biçimde sayılmıştır:
- Şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması ya da sorguya çekilmesi,
- Şüpheli veya sanıklardan biri hakkında tutuklama kararı verilmesi,
- Suçla ilgili iddianame düzenlenmesi,
- Sanıkların bir kısmı hakkında dahi olsa mahkûmiyet kararı verilmesi.
Birden fazla kesme nedeni varsa süre son kesme nedeninden itibaren yeniden işler. Buna rağmen kesilme, olağan süreyi en fazla yarısı kadar uzatabilir. Örneğin olağan süresi sekiz yıl olan bir suçta kesme nedenleri bulunsa da kesilmeden kaynaklanan azami süre 12 yıldır.
Hangi İşlemler Tek Başına Zamanaşımını Kesmez?
Kanundaki liste yorumla genişletilemez. Bu nedenle aşağıdaki işlemler, başka bir kanuni kesme nedeni oluşmadıkça tek başına TCK 67/2 anlamında kesme sonucu doğurmaz:
- İhbar veya şikâyet dilekçesi verilmesi,
- Soruşturma numarası açılması ya da dosyanın UYAP’a kaydedilmesi,
- Kolluk tarafından ifade alınması,
- Tanık dinlenmesi veya bilirkişi raporu alınması,
- Yakalama emri düzenlenmesi,
- İddianamenin yalnız mahkemece kabul edilmesi; çünkü kesme anı kanunda iddianamenin düzenlenmesine bağlanmıştır.
Dosyada hangi işlemin ne zaman yapıldığı, yalnız e-Devlet ekranındaki dosya durumundan her zaman anlaşılamaz. Soruşturma evrakına erişim ve dosya numarasının takibi için savcılık dosyası sorgulama rehberini inceleyebilirsiniz.
Dava Zamanaşımının Durması Ne Demektir?
Durmada, kesilmeden farklı olarak önceki süre silinmez. Kanuni engel sürdüğü müddetçe sayaç işlemez; engel ortadan kalkınca kaldığı yerden devam eder. TCK 67/1 uyarınca soruşturma veya kovuşturmanın:
- izin ya da karar alınmasına,
- başka bir mercide çözülmesi gereken meselenin sonucuna
bağlı olması hâlinde gerekli izin, karar veya çözüm elde edilinceye kadar süre durur. Kanun gereğince kişi hakkında kaçaklık kararı verilmişse karar kaldırılıncaya kadar da zamanaşımı işlemez. Özel kanunlar ayrıca durma nedenleri düzenleyebilir.
Güncel CMK 231 uyarınca hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararındaki denetim süresinde dava zamanaşımı durur. Bununla birlikte HAGB mevzuatı ve geçiş hükümleri değiştiğinden, eski ve yeni tarihli dosyalarda kararın kesinleşme tarihi, denetim başlangıcı ve denetimde yeni suç tarihi ayrı ayrı incelenmelidir.
Zamanaşımı Hesabını Dosya Üzerinden Kontrol Edelim
Suç tarihi, nitelikli hâl, yaş, savcı ifadesi, sorgu, tutuklama, iddianame ve hüküm tarihleri aynı çizelgede değerlendirilmelidir. Tek bir tarihe bakılarak yapılan hesap hak kaybına yol açabilir.
Çocuklar Bakımından Zamanaşımı Süreleri
Yaş, yargılama veya karar tarihine göre değil fiilin işlendiği tarihe göre belirlenir. TCK 66/2 uyarınca:
- 12 yaşını doldurmuş fakat 15 yaşını doldurmamış kişilerde yetişkin süresinin yarısı,
- 15 yaşını doldurmuş fakat 18 yaşını doldurmamış kişilerde yetişkin süresinin üçte ikisi
uygulanır. Örneğin yetişkin için sekiz yıllık olağan süreye tabi bir fiilde süre, 12–15 yaş grubu için dört yıl; 15–18 yaş grubu için beş yıl dört aydır. Kesilme hâlindeki azami uzama da bu indirimli süre üzerinden hesaplanır.
Ceza Zamanaşımı Süreleri Kaç Yıldır?
Ceza zamanaşımında artık suç maddesindeki üst sınıra değil, kesinleşen hükümdeki cezanın türü ve miktarına bakılır. TCK 68/1’deki süreler şöyledir:
| Kesin hükümdeki ceza | Ceza zamanaşımı |
|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis | 40 yıl |
| Müebbet hapis | 30 yıl |
| 20 yıl veya daha fazla süreli hapis | 24 yıl |
| 5 yıldan fazla süreli hapis | 20 yıl |
| 5 yıla kadar hapis ve adli para cezası | 10 yıl |
Güncellik notu: İnternette adli para cezası için “beş yıllık ceza zamanaşımı” bilgisine rastlanabilmektedir. Yürürlükteki TCK 68/1-e, beş yıla kadar hapis ve adli para cezaları için 10 yıl öngörür.
Farklı türde cezalar aynı hükümde yer alıyorsa en ağır ceza için belirlenen süre uygulanır. Müsadere hükmü için TCK 70’te kesinleşmeden itibaren 20 yıllık ayrı süre bulunmaktadır. Adli para cezasının hesaplanması ve ödenmeme sonuçları için adli para cezası rehberine bakabilirsiniz.
Ceza Zamanaşımı Ne Zaman Başlar?
Süre, hükmün kesinleştiği gün başlar. Cezanın infazına başlanmış fakat firar veya başka bir nedenle infaz kesilmişse, kesinti gününden itibaren yeniden hesap yapılır ve kalan ceza miktarı esas alınır. Mahsuba konu tutukluluk veya infaz edilmiş bölüm kalan cezayı etkileyebileceğinden, yalnız hükümde yazılı ilk toplam üzerinden hesap yapmak yanlış olabilir.
Suç tarihinde 12–15 yaş grubunda bulunan hükümlülerde ceza zamanaşımı sürelerinin yarısı, 15–18 yaş grubunda bulunanlarda üçte ikisi uygulanır. Ceza ve infaz dosyasının güncel durumunu değerlendirirken Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun hükümleri de ayrıca kontrol edilmelidir.
Ceza Zamanaşımını Kesen Nedenler
TCK 71 uyarınca ceza zamanaşımı:
- mahkûmiyet hükmünün infazı için yetkili merci tarafından hükümlüye kanuna uygun tebligat yapılması,
- bu amaçla hükümlünün fiilen yakalanması,
- mahkûm olan kişinin üst sınırı iki yıldan fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı yeni bir suç işlemesi
hâllerinde kesilir. Salt yakalama emri düzenlenmesi ile kişinin bu amaçla fiilen yakalanması aynı değildir. Dava zamanaşımındaki “en fazla yarısı kadar uzama” kuralı ceza zamanaşımı için düzenlenmemiştir; kesme sonrasında ilgili süre yeni baştan işler.
Hangi Suçlarda Zamanaşımı Uygulanmaz?
Her ağır suçun zamanaşımına tabi olmadığı düşüncesi doğru değildir. Zamanaşımının uygulanmaması için kanunda açık hüküm bulunmalıdır. Örneğin TCK’da:
- soykırım ve insanlığa karşı suçlar,
- işkence suçu,
- TCK İkinci Kitap Dördüncü Kısımda yer alan ve yurt dışında işlenmiş olup ağırlaştırılmış müebbet, müebbet veya 10 yıldan fazla hapis gerektiren suçlar
bakımından özel zamanaşımı hükümleri bulunmaktadır. Dava ve ceza zamanaşımı istisnalarının kapsamı aynı olmayabileceği gibi özel ceza kanunlarında da farklı düzenlemeler bulunabilir. Bu nedenle yalnız suçun halk arasındaki adına göre “zamanaşımı yoktur” sonucu çıkarılmamalıdır.
Şikâyet Süresi ile Dava Zamanaşımı Aynı mı?
Hayır. Şikâyet süresi, takibi şikâyete bağlı suçlarda yetkili kişinin fiili ve faili öğrenmesinden itibaren kural olarak altı aydır ve her durumda dava zamanaşımı sınırı içinde kullanılmalıdır. Güncel TCK 73/2 ayrıca şikâyete bağlı hakaret suçu bakımından fiil tarihinden itibaren iki yıllık üst sınır öngörür.
Dava zamanaşımı ise devletin soruşturma ve kovuşturmayı sonuçlandırabileceği daha uzun döneme ilişkindir. Altı aylık şikâyet süresinin kaçırılması ile sekiz veya 15 yıllık dava zamanaşımının dolması farklı hukuki sonuç ve hesaplara tabidir. Şikâyet başvurusu yapılması da tek başına dava zamanaşımını kesmez.
Zamanaşımı Hesabı Nasıl Yapılır?
Dosya üzerinden güvenilir bir hesap için şu sıra izlenebilir:
- İsnat edilen fiil ve suç tarihi belirlenir.
- Suçun tamamlanmış, teşebbüs, kesintisiz veya zincirleme olup olmadığı incelenir.
- Suç maddesi ve dosyadaki olası daha ağır nitelikli hâle göre kanuni üst sınır bulunur.
- Failin fiil tarihindeki yaşı kontrol edilir.
- TCK 66’ya göre olağan süre hesaplanır.
- Savcı ifadesi, sorgu, tutuklama kararı, iddianame ve mahkûmiyet tarihleri sıralanır.
- İzin, bekletici mesele, kaçaklık veya özel kanundaki durma dönemleri takvimden çıkarılır.
- Kesilme nedeniyle oluşan azami sınır ve varsa durma süresi birlikte değerlendirilir.
- Hüküm kesinleşmişse dava hesabı bırakılarak TCK 68–71’e göre ceza zamanaşımı incelenir.
Basit Hesaplama Örneği
Üst sınırı dört yıl hapis olan tamamlanmış bir suçun 1 Eylül 2018’de yetişkin tarafından işlendiğini varsayalım. Olağan dava zamanaşımı sekiz yıldır. Hiçbir kesme veya durma nedeni yoksa süre 1 Eylül 2026’da dolar.
Şüphelinin 1 Eylül 2020’de savcı huzurunda ifadesi alınmışsa süre o gün kesilir ve sekiz yıl yeniden işlemeye başlar. Ancak kesilmenin etkisiyle süre, suç tarihinden itibaren olağan sürenin yarısı kadar uzayarak 12 yıllık azami sınırı aşamaz. Dosyada kanuni bir durma dönemi varsa o dönem ayrıca hesaba katılmaz. Bu örnek yöntem gösterir; somut dosyada gün hesabı ve işlemlerin hukuki niteliği evraktan doğrulanmalıdır.
Zamanaşımı Nasıl İleri Sürülür?
TCK 72’ye göre dava ve ceza zamanaşımı kendiliğinden uygulanır; şüpheli, sanık veya hükümlü bundan vazgeçemez. Bu nedenle zamanaşımı ilk kez istinaf veya temyiz incelemesinde dahi gündeme gelebilir. Yine de dosyadaki tarihlerin ve kesme-durma işlemlerinin açık bir kronolojiyle savcılığa, mahkemeye veya infaz makamına sunulması incelemeyi kolaylaştırır.
Dilekçede en az şu bilgiler bulunmalıdır:
- Mahkeme, soruşturma veya infaz dosyası numarası,
- Suç tarihi ve uygulanması istenen suç maddesi,
- Kanuni üst sınır ile uygulanacak olağan süre,
- Kesme ve durma işlemlerinin tarih sırasına göre açıklaması,
- Çocukluk veya özel kanun gibi hesabı etkileyen durumlar,
- Dava zamanaşımında düşme; ceza zamanaşımında infaz edilmeme yönündeki talep.
Kanun yolu aşamasındaki süre ve merci, zamanaşımı hesabından ayrı olarak gerekçeli karardan kontrol edilmelidir. Güncel parasal ve usuli sınırlar için istinaf ve temyiz sınırları rehberini inceleyebilirsiniz.
Dosya İnceleme Kontrol Listesi
- Suç tarihi ile isnat edilen maddenin olay tarihindeki ve güncel metnini karşılaştırın.
- Dosyada daha ağır nitelikli hâl iddiası olup olmadığını kontrol edin.
- Failin fiil tarihindeki yaşını kaydedin.
- Savcılık ifadesi ile kolluk ifadesini birbirinden ayırın.
- Sorgu, tutuklama, iddianame ve mahkûmiyet tarihlerini belgeleyin.
- Bekletici mesele, izin, kaçaklık veya HAGB kaynaklı durmayı tespit edin.
- Hükmün kesinleşip kesinleşmediğini; kesinleşmişse kalan ceza miktarını belirleyin.
- Tebligatın kanuna uygun yapılıp yapılmadığını ve yakalamanın fiilen gerçekleşip gerçekleşmediğini inceleyin.
Ceza Dosyanızdaki Süreleri Birlikte İnceleyelim
Zamanaşımı hesabı suç vasfı, yaş, kesme-durma işlemleri ve kesinleşme bilgisi birlikte görülmeden kesinleştirilemez. Dosya kronolojinizin hukuki değerlendirmesi için görüşme talep edebilirsiniz.
Yasal Dayanaklar
Başlıca hükümler 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 66–72. maddeleridir. Metin, Adalet Bakanlığının resmî Türk Ceza Kanunu metni üzerinden doğrulanmıştır. Kanuna site içinden erişmek için 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu tam metnini inceleyebilirsiniz. Düşme kararının usuli dayanağı bakımından CMK 223/8; HAGB’de durma bakımından güncel CMK 231; özel suç ve kanunlardaki farklı zamanaşımı hükümleri ayrıca kontrol edilmelidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş veya sonuç garantisi değildir. Zamanaşımının gerçekleşip gerçekleşmediği, dosyadaki evrak ve işlem tarihleri ile suç tarihinde ve bugün yürürlükte bulunan mevzuat birlikte incelenerek belirlenmelidir.
