Hakedişin ödenmemesi, yalnızca kesilmiş bir faturanın vadesinde ödenmemesi değildir. Önce hangi imalatın sözleşme kapsamında tamamlandığı, miktarın nasıl ölçüldüğü, hakedişin kim tarafından onaylandığı, hangi kesintilerin uygulandığı ve bedelin ne zaman muaccel olduğu belirlenmelidir. Yüklenici veya taşeron açısından tahsil başarısı; sözleşme, saha kaydı, metraj, hakediş raporu ve yazılı bildirimlerin birbiriyle tutarlı olmasına bağlıdır.
Kısa cevap: Ödenmeyen hakediş için önce sözleşmedeki onay ve vade mekanizması incelenir; yapılan iş ile kesintiler belgelendirilir; gerekiyorsa ihtar ve ticari uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk süreci yürütülür. Alacağın niteliğine göre ilamsız icra takibi, itirazın iptali davası veya doğrudan alacak davası değerlendirilebilir.
Hakediş Alacağı Nedir?
Hakediş; yüklenici veya alt yüklenicinin belirli bir dönemde gerçekleştirdiği imalatın, sözleşmedeki birim fiyatlar ya da ilerleme oranı üzerinden hesaplanan bedelidir. Uygulamada ara hakediş, kesin hakediş, ek iş bedeli, fiyat farkı, teminat kesintisi ve kesin kabul sonrası iade kalemleri aynı dosyada bulunabilir. Her kalemin muacceliyet tarihi ve ispat yöntemi aynı değildir.
Türk Borçlar Kanunu’nun eser sözleşmesine ilişkin hükümlerinde yüklenici bir eser meydana getirmeyi, iş sahibi de bunun karşılığında bedel ödemeyi üstlenir. Bedelin ödenme zamanı bakımından sözleşmedeki özel düzenleme öncelikle incelenir. Sözleşmede kısım kısım teslim ve ödeme öngörülmüşse her bölümün teslimi, ilgili bedelin vadesini etkileyebilir.
Yüklenici ve Taşeron Hakedişinde Muhatap Kimdir?
Ana yüklenicinin iş sahibinden olan alacağı ile taşeronun ana yükleniciden olan alacağı birbirinden ayrılmalıdır. Taşeron, kural olarak sözleşme yaptığı ana yükleniciye başvurur. İş sahibi ile taşeron arasında doğrudan sözleşme yoksa, yalnızca aynı şantiyede çalışılmış olması iş sahibini otomatik olarak taşeron borcunun tarafı yapmaz.
Buna karşılık iş sahibinin doğrudan ödeme taahhüdü, alacağın temliki, borcun üstlenilmesi, üçlü protokol veya başka bir hukuki ilişki varsa sonuç değişebilir. Bu nedenle icra takibi veya dava açılmadan önce doğru borçlunun sözleşme zinciri üzerinden belirlenmesi gerekir.
Hakediş Ne Zaman Muaccel Olur?
Muacceliyet, alacağın hukuken istenebilir hâle geldiği zamanı ifade eder. İnşaat sözleşmelerinde bu tarih çoğu kez şu adımların bir veya birkaçına bağlanır:
- Belirli imalat seviyesinin tamamlanması,
- Metraj ve ataşmanların kontrol edilmesi,
- Hakediş raporunun şantiye veya merkez yetkilisince onaylanması,
- Faturanın düzenlenmesi ve teslimi,
- Sözleşmede belirlenen ödeme süresinin dolması,
- Geçici veya kesin kabulün yapılması.
“Hakediş onaylanmadı” savunması her dosyada alacağı ortadan kaldırmaz. Onayın kimin tarafından, hangi sürede ve hangi objektif koşullarla verileceği; işin fiilen yapılıp yapılmadığı ve borçlunun onayı dürüstlük kuralına aykırı biçimde geciktirip geciktirmediği birlikte değerlendirilir. Buna karşılık sözleşmede açık bir onay ve vade mekanizması varsa bu süreci yok sayarak erken takip başlatmak risklidir.
Ödenmeyen Hakediş İçin Hangi Deliller Toplanmalıdır?
Hakediş uyuşmazlıkları çoğunlukla teknik ve mali inceleme gerektirir. Yalnız fatura veya cari hesap kaydı, imalatın sözleşmeye uygun biçimde yapıldığını her zaman tek başına kanıtlamaz. Aşağıdaki belgeler proje ve dönem bazında eşleştirilmelidir:
| Delil grubu | İspatladığı konu |
|---|---|
| Sözleşme, ek protokol ve teknik şartname | İş kapsamı, birim fiyat, vade, onay ve kesinti kuralları |
| Metraj, ataşman, yeşil defter ve hakediş raporları | Gerçekleşen imalat miktarı ve dönemsel hesap |
| Şantiye günlükleri, iş programı ve teslim tutanakları | İşin zamanı, ilerleme seviyesi ve teslim |
| Fotoğraf, video, e-posta, KEP ve mesaj kayıtları | Fiilî imalat, talimat, onay ve itirazlar |
| Fatura, banka hareketi ve ticari defter kayıtları | Tahakkuk, kısmi ödeme, bakiye ve muhasebe bağlantısı |
| Kesinti listesi ve dayanak belgeleri | Teminat, avans, ceza, ayıp veya mahsup iddiaları |
Elektronik yazışmalar ve görüntüler, Hukuk Muhakemeleri Kanunu anlamında belge niteliği taşıyabilir. Ancak kaydın kimden geldiği, bütünlüğü ve hangi imalata ilişkin olduğu gösterilmelidir. Belgeler sonradan topluca oluşturulmak yerine, her hakediş döneminde düzenli biçimde saklanmalıdır.
Hakediş Kesintisine Nasıl İtiraz Edilir?
Teminat, avans mahsubu, gecikme cezası, işçi veya SGK kaynaklı kesinti, eksik ve ayıplı iş bedeli ya da üçüncü kişiye yaptırılan tamamlama gideri gibi kalemlerin her biri farklı dayanak ister. Kesintinin adı tek başına yeterli değildir; sözleşmesel veya kanuni dayanak, hesap yöntemi ve somut olay bağlantısı incelenmelidir.
Hakediş raporu imzalanırken tartışmalı kalemler açıkça yazılmalı; mümkünse kesinti tutarı, gerekçesi ve hangi hakkın saklı tutulduğu belirtilmelidir. Genel ve belirsiz bir “itirazlıdır” notu yerine somut ihtirazi kayıt daha güçlüdür. Sözleşme veya kamu ihale dokümanında itiraz için özel şekil ve süre öngörülmüşse bunlara uyulmalıdır. Çekincesiz imza, özellikle kesin hesap veya ibra içeriyorsa sonraki talebi güçleştirebilir.
Fatura Kesmek Hakediş Alacağını Tek Başına Kanıtlar mı?
Fatura, yapılan işin bedelini ve muhasebe kaydını destekler; fakat sözleşmeye uygun imalatı tek başına her zaman kanıtlamaz. Faturanın karşı tarafa ulaştığı, içeriğine süresinde itiraz edilip edilmediği ve ticari defterlere nasıl işlendiği önemlidir. Fatura delilini metraj, onay, teslim ve saha kayıtlarıyla birlikte kullanmak gerekir.
Fatura alacağına ilişkin genel tahsil yolları için ödenmeyen fatura alacağının tahsili rehberine; taraflar arasındaki uzun dönemli bakiye için cari hesap alacağında ispat yazısına bakabilirsiniz.
Hakediş İçin İhtarname Nasıl Hazırlanır?
İhtarda yalnız toplam bakiye yazılmamalıdır. Sözleşme ve proje bilgisi, hakediş dönemi, onaylanan ve tartışmalı imalatlar, kesintiler, yapılan ödemeler, talep edilen net tutar, vade ve ödeme için verilen süre açıkça gösterilmelidir. Tacirler arasındaki temerrüt ve sözleşmenin sona erdirilmesine ilişkin bildirimlerde Türk Ticaret Kanunu’ndaki ispat ve bildirim kuralları gözetilmelidir.
Sözleşmede kesin bir ödeme günü yoksa usulüne uygun talep, temerrüt ve faiz başlangıcı bakımından önem kazanır. Faizin türü ve başlangıcı; tarafların tacir olup olmadığına, sözleşme hükmüne, borcun niteliğine ve temerrüt tarihine göre belirlenir. Her hakediş için otomatik olarak aynı faiz oranı uygulanmaz.
Hakediş Dosyanızı Belgeler Üzerinden Değerlendirelim
Sözleşme, hakediş raporu, kesinti listesi ve yazışmalar birlikte incelenerek muaccel alacak, itirazlı kalemler ve uygun tahsil yolu belirlenebilir.
İcra Takibi mi, Alacak Davası mı?
Muaccel para alacağı için ilamsız icra takibi başlatılması mümkündür. Borçlu ödeme emrine itiraz ederse takip durur. Alacaklı, dosyanın özelliklerine göre itirazın iptali davası veya uygun belgeler varsa itirazın kaldırılması yolunu değerlendirebilir. İtirazın iptali davasında İcra ve İflas Kanunu’ndaki bir yıllık süre ayrıca takip edilmelidir. Ayrıntılar için itirazın iptali davası rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Teknik hesap, eksik iş, ek imalat ve kesinti tartışması yoğun ise doğrudan alacak davası daha kapsamlı bir inceleme sağlayabilir. Tarafların tacir ve uyuşmazlığın ticari dava niteliğinde olduğu birçok dosyada, para alacağı talebiyle dava açılmadan önce dava şartı arabuluculuğa başvurulması gerekir. Görevli mahkeme ise tarafların sıfatı ve hukuki ilişkinin niteliğine göre belirlenir; her taşeron uyuşmazlığının otomatik olarak aynı mahkemede görülmesi söz konusu değildir.
İhtiyati Haciz İstenebilir mi?
Muaccel ve rehinle güvence altına alınmamış para alacağı için kanuni şartlar varsa ihtiyati haciz talep edilebilir. Mahkeme, alacağın varlığına ilişkin yaklaşık ispatı ve gerektiğinde teminatı değerlendirir. Hakedişin tartışmalı veya henüz muaccel olmaması talebi etkileyebilir. Şartları ve süreleri için ihtiyati haciz içeriğimize başvurabilirsiniz.
Hakediş Alacağında Zamanaşımı Kaç Yıldır?
Hakediş alacaklarında tek ve değişmez bir zamanaşımı süresi yoktur. Türk Borçlar Kanunu’ndaki özel beş yıllık düzenleme, yüklenicinin bazı eser sözleşmesi alacaklarını kapsar; taşınmaz yapı işlerinden doğan yüklenici alacakları ise bu istisnanın dışında kalabilir ve genel on yıllık süre gündeme gelebilir. Ayrıca alacağın ek iş, fiyat farkı, teminat iadesi veya başka bir hukuki ilişkiye dayanması sonucu değiştirebilir.
Süre kural olarak alacağın muaccel olduğu tarihten işlemeye başlar. Her ara hakedişin ayrı vadesi varsa başlangıç tarihleri de farklı olabilir. İhtar göndermek zamanaşımını her durumda kesmez; arabuluculuk başvurusunun ve dava ya da takip işlemlerinin etkisi somut takvime göre hesaplanmalıdır.
Kamu ve Özel Sektör Hakedişleri Aynı mıdır?
Hayır. Kamu yapım işlerinde ihale dokümanı, sözleşme ve Yapım İşleri Genel Şartnamesi; hakedişin düzenlenmesi, itiraz, kesinti, fiyat farkı ve kabul süreçlerinde özel kurallar içerir. Özel sektör işlerinde ise tarafların sözleşmesi ve Türk Borçlar Kanunu daha belirleyicidir. Kamu işine ait itiraz süreleri veya kesinti yöntemleri özel sektör sözleşmesine kendiliğinden uygulanmaz.
Uyuşmazlık dosyası açılırken ilk ayrım, iş sahibinin kamu idaresi mi özel kişi/şirket mi olduğu; ikinci ayrım ise talep sahibinin ana yüklenici mi taşeron mu olduğudur. Ardından sözleşmedeki yetki, tahkim, arabuluculuk, bildirim ve ödeme hükümleri kontrol edilmelidir.
Ödenmeyen Hakedişte İzlenecek Yol
- Sözleşmeyi sınıflandırın: Anahtar teslim, birim fiyat, götürü bedel, alt yüklenici veya karma yapıdaki ödeme hükümlerini çıkarın.
- Dönem hesabını kurun: Yapılan imalat, önceki hakediş, avans, teminat, kesinti ve kısmi ödemeleri tek tabloda gösterin.
- İtirazları somutlaştırın: Onaylanmayan imalat ile haksız olduğu düşünülen kesintileri ayrı ayrı yazın.
- Delili koruyun: Şantiye kapanmadan veya imalat başka ekipçe değiştirilmeden önce ölçüm, fotoğraf, tutanak ve gerektiğinde delil tespiti oluşturun.
- Temerrüt ve süreleri belirleyin: Vade, ihtar, faiz, zamanaşımı ve varsa sözleşmesel başvuru sürelerini takvime bağlayın.
- Doğru yolu seçin: Müzakere, arabuluculuk, icra takibi, itirazın iptali, alacak davası veya ihtiyati haciz seçeneklerini delil durumuna göre değerlendirin.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Hakediş alacağının miktarı, vadesi, faiz başlangıcı ve tahsil yolu; sözleşme, proje kayıtları ve tarafların sıfatına göre değişebilir.
Hukuki Dayanaklar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: temerrüt, zamanaşımı ve eser sözleşmesine ilişkin hükümler.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: tacirler arasındaki bildirim, fatura, ticari defter ve ticari uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk hükümleri.
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu: ilamsız takip, itirazın iptali ve ihtiyati haciz hükümleri.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: belge, ticari defterler ve delil tespiti hükümleri.
- Kamu yapım işlerinde 4734 ve 4735 sayılı kanunlar, sözleşme ve Yapım İşleri Genel Şartnamesi.
