Taşeron sözleşmesi, ana yüklenicinin üstlendiği işin belirli bir bölümünü alt yükleniciye yaptırmasının şartlarını düzenler. İnşaat uygulamasında uyuşmazlıkların önemli kısmı işin kapsamının çizilmemesi, ek işlerin yazılı talimata bağlanmaması, hakediş ölçümünün belirsiz bırakılması veya teminatın hangi tarihte iade edileceğinin açıklanmamasından doğar.
Kısa cevap: Sağlıklı bir taşeron sözleşmesi; tarafları ve projeyi, yapılacak ve kapsam dışı işleri, proje ve şartname önceliğini, fiyat türünü, metraj ve hakediş yöntemini, teminatın iade koşullarını, süreyi, ayıp sorumluluğunu, iş güvenliğini, fesih ve hesap tasfiyesini ölçülebilir hükümlerle düzenlemelidir.
Taşeron Sözleşmesi Nedir?
Taşeron veya alt yüklenici sözleşmesi, bir yapım işinin tamamını değil, ana yüklenicinin sorumluluğunda bulunan belirli imalatları başka bir yüklenicinin gerçekleştirmesini konu edinir. Elektrik, mekanik tesisat, cephe, yalıtım, kalıp, demir, sıva veya ince işler için ayrı alt yüklenicilerle sözleşme yapılabilir.
Bu sözleşme çoğu durumda Türk Borçlar Kanunu’ndaki eser sözleşmesi hükümleri kapsamında değerlendirilir. Bununla birlikte tarafların tacir olması, kamu ihalesine bağlı bir proje yürütülmesi, alt yüklenicinin personel çalıştırması veya sözleşmede tahkim ve teminat mekanizması bulunması uygulanacak kuralları genişletebilir.
Taşeron Sözleşmesi ile Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesi Aynı mıdır?
Hayır. Taşeron sözleşmesinde alt yüklenici, belirli imalat karşılığında para alacağını üstlenir; arsa payı veya bağımsız bölüm devri kural olarak sözleşmenin konusu değildir. Kat karşılığı inşaat sözleşmesinde ise arsa sahibi ile yüklenici arasındaki taşınmaz devri ve yapı teslimi ilişkisi bulunur. Tapu devri ve arsa sahibinin hakları için kat karşılığı inşaat sözleşmesi rehberimiz incelenebilir.
Taşeron Sözleşmesinde Bulunması Gereken 12 Kritik Madde
1. Taraflar, yetki ve proje bilgileri
Şirketlerin ticaret unvanı, MERSİS ve vergi bilgileri, tebligat adresleri ile imza yetkilileri doğru yazılmalıdır. Sözleşme; proje adı, şantiye adresi, iş sahibi ve ana sözleşme bilgisiyle ilişkilendirilmelidir. İmzalayan kişinin güncel temsil yetkisi kontrol edilmelidir.
2. İş kapsamı ve kapsam dışı işler
“Elektrik işleri anahtar teslim yapılacaktır” gibi genel bir ifade yeterli olmayabilir. Malzeme temini, işçilik, nakliye, yatay-düşey taşıma, iskele, vinç, sarf malzemesi, test, devreye alma, ruhsat ve as-built proje sorumlulukları ayrı ayrı yazılmalıdır. Kapsam dışı işler de açıkça listelenmelidir.
| Belirsiz ifade | Ölçülebilir düzenleme |
|---|---|
| Tüm mekanik işler | Mahallere ve pozlara göre imalat listesi, miktar ve teknik standart |
| Malzeme taşerona ait | Marka, sınıf, sertifika, numune onayı ve fire sorumluluğu |
| İş zamanında bitecek | Başlangıç, kilometre taşı, bitiş ve gecikme bildirimi tarihleri |
| Hakediş aylık ödenir | Ölçüm günü, onay süresi, fatura ve ödeme vadesi |
3. Sözleşme ekleri ve öncelik sırası
Uygulama projesi, mahal listesi, teknik şartname, birim fiyat cetveli, iş programı ve ana sözleşmenin ilgili bölümleri ek olarak tanımlanmalıdır. Belgeler arasında çelişki çıkarsa hangisinin öncelikli olacağı belirlenmelidir. Aksi hâlde teklif dosyası ile sonradan verilen proje arasındaki fark ek iş tartışmasına dönüşebilir.
4. Fiyat türü ve bedele dâhil giderler
Sözleşmenin götürü bedel, birim fiyat veya karma model olduğu açıkça belirtilmelidir. Fiyata KDV, nakliye, ekipman, konaklama, sigorta, vergi, harç, test ve şantiye ortak giderlerinden hangilerinin dâhil olduğu gösterilmelidir. Birim fiyatlı işlerde ölçü birimi ve ölçüm yöntemi; götürü bedelde ise kapsam değişikliğinin bedeli nasıl etkileyeceği düzenlenmelidir.
5. Ek iş ve proje değişikliği
Ek işin kim tarafından ve hangi iletişim kanalıyla talep edilebileceği; işe başlamadan önce fiyat ve süre etkisinin nasıl onaylanacağı yazılmalıdır. Sahadaki sözlü talimatın daha sonra inkâr edilmemesi için talimat, metraj, fiyat ve süre etkisi yazılı kayda bağlanmalıdır. Acil müdahale gereken işler için sonradan onay prosedürü ayrıca kurulabilir.
6. Metraj, hakediş ve ödeme
Hakediş dönemi, metrajın kimlerle yapılacağı, hangi tutanakların ekleneceği, ana yüklenicinin inceleme süresi, ihtirazi kayıt usulü ve ödeme vadesi birlikte düzenlenmelidir. “İş sahibinden ödeme alınırsa taşerona ödeme yapılır” hükmünün sonucu ve riski somut sözleşmeye göre ayrıca incelenmelidir; bu ifade her durumda taşeron alacağını süresiz erteleme yetkisi vermez.
Ödeme uyuşmazlıklarının delilleri ve tahsil seçenekleri için ödenmeyen hakediş alacağı rehberimize bakabilirsiniz.
7. Avans ve teminatlar
Avans verilecekse kullanım amacı, mahsup takvimi ve avans teminatı açıklanmalıdır. Nakdi teminat kesintisinin veya teminat mektubunun tutarı kadar; süresi, hangi riskleri güvence altına aldığı ve iade koşulları da önemlidir. Geçici kabul, kesin kabul, ayıp giderimi, SGK ilişiksizlik belgesi veya başka bir belgeye bağlanan iade şartları net yazılmalıdır.
Teminatın “ilk talepte” paraya çevrilmesi öngörülüyorsa talep prosedürü ile iade tarihi dengeli biçimde kurulmalıdır. Teminatın süresiz tutulmasına yol açabilecek belirsiz ifadeler taraflar için ciddi finansman ve uyuşmazlık riski yaratır.
8. İş programı, gecikme ve süre uzatımı
Yer teslimi, mobilizasyon, ara kilometre taşları ve bitiş tarihi gösterilmelidir. Ana yüklenicinin saha teslimindeki gecikmesi, diğer ekiplerin işi engellemesi, proje revizyonu, malzeme onayının gecikmesi ve mücbir sebep gibi olayların süreye etkisi belirlenmelidir. Alt yüklenici, gecikme olayını ve beklenen süre etkisini yazılı bildirmekle yükümlü tutulabilir.
Gecikme cezası belirlenirken günlük oran, üst sınır, hangi tarihten işleyeceği ve süre uzatımının cezaya etkisi açıklanmalıdır. Aşırı cezai şartların somut olayda hâkim tarafından değerlendirilmesi mümkündür; tacirler bakımından indirim rejimi farklı sonuçlar doğurabilir.
9. Muayene, kabul ve ayıp sorumluluğu
İmalatın kim tarafından kontrol edileceği, reddedilen işin nasıl bildirileceği, düzeltme süresi ve tekrar kontrol yöntemi yazılmalıdır. Geçici kabul tutanağı, eksik ve kusurlu işler listesiyle birlikte düzenlenmeli; kesin kabul ve garanti süresi tanımlanmalıdır.
Ana yüklenicinin iş sahibine karşı sorumluluğu, taşeronun kendi imalatına ilişkin sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte taşerona kapsamı dışında kalan veya başka ekibin neden olduğu kusurlar yüklenmemelidir. Kusurun kaynağı teknik kayıt ve gerektiğinde bilirkişi incelemesiyle ayrıştırılır.
10. Personel, SGK ve iş sağlığı güvenliği
Personelin işe girişleri, mesleki yeterlilikleri, eğitimleri, kişisel koruyucu donanımı, puantajı ve SGK bildirimlerinden sorumlu taraf belirlenmelidir. Ancak sözleşmeye “tüm iş güvenliği sorumluluğu taşerona aittir” yazılması, kanundan doğan ve devredilemeyen yükümlülükleri diğer taraf bakımından otomatik olarak sona erdirmez.
4857 sayılı İş Kanunu’ndaki asıl işveren-alt işveren ilişkisi ile ticari taşeron sözleşmesi aynı kavram değildir. İş organizasyonu, personel yönetimi ve muvazaa ihtimali ayrıca değerlendirilmelidir. Şantiyedeki emniyet kurallarının ceza hukuku boyutu için inşaat emniyet kurallarına uymama içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
11. Sigorta, zarar ve üçüncü kişi sorumluluğu
İşveren mali sorumluluk, üçüncü şahıs mali sorumluluk, ekipman ve montaj riskleri için hangi poliçelerin alınacağı yazılmalıdır. Poliçe limiti, muafiyet, ek sigortalı ve rücu koşulları kontrol edilmelidir. Sözleşmedeki tazmin hükmü, kusurla ilgisi bulunmayan bütün riskleri sınırsız biçimde tek tarafa yüklememelidir.
12. Askıya alma, fesih ve hesap tasfiyesi
İşe başlamama, programdan geri kalma, ayıplı imalatı düzeltmeme, ödeme yapmama, ruhsat veya iş güvenliği ihlali gibi fesih sebepleri somutlaştırılmalıdır. İhlalin giderilebileceği durumlarda yazılı bildirim ve makul düzeltme süresi öngörülmesi uyuşmazlığı azaltır.
Fesih hâlinde sahadaki imalat seviyesi, malzeme ve ekipman envanteri, üçüncü kişiye tamamlama maliyeti, kalan hakediş, avans ve teminatların nasıl tasfiye edileceği düzenlenmelidir. Şantiye teslim tutanağı yapılmadan yalnız “sözleşme feshedildi” bildirimiyle yetinmek, sonradan metraj ve zarar hesabını güçleştirir.
Taşeron Sözleşmesini Projeye Göre Hazırlayın
Teknik kapsam, hakediş, teminat, gecikme ve fesih hükümleri proje belgeleriyle birlikte incelenerek sözleşme riskleri uygulama başlamadan azaltılabilir.
Ana Sözleşme Taşerona Aynen Aktarılmalı mı?
Ana sözleşmenin alt yükleniciyi ilgilendiren teknik ve idari hükümleri açıkça eklenebilir; ancak bütün ana sözleşmenin genel bir atıfla taşerona yüklenmesi belirsizlik yaratabilir. Alt yüklenicinin erişemediği belgeler, kontrol edemediği işveren kararları veya üstlenmediği imalatlar bakımından sınırsız “arka arkaya” sorumluluk düzenlenmesi dengeli değildir.
Ana sözleşmeden aktarılacak yükümlülükler madde veya konu bazında gösterilmeli; alt yüklenicinin sorumluluğu kendi iş kapsamı ve kusuruyla ilişkilendirilmelidir. Kamu yapım işlerinde idarenin alt yüklenici onayı ve ihale dokümanındaki özel hükümler ayrıca kontrol edilmelidir; alt yüklenici kullanılması ana yüklenicinin idareye karşı sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Sözleşme İmzalanmadan Önce Kontrol Listesi
- İmza yetkileri ve tebligat adresleri doğrulandı mı?
- İş kapsamı ile kapsam dışı işler poz ve mahal bazında ayrıldı mı?
- Proje, şartname ve teklif belgelerinin öncelik sırası yazıldı mı?
- Fiyat türü, vergi ve bedele dâhil giderler açık mı?
- Ek iş için yazılı talimat, fiyat ve süre onayı gerekiyor mu?
- Metraj, hakediş onayı, fatura ve ödeme tarihleri ölçülebilir mi?
- Teminatın tutarı, kapsamı ve kesin iade tarihi belirli mi?
- Süre uzatımı ve gecikme bildirimi mekanizması var mı?
- Muayene, kabul, ayıp ve garanti prosedürü tanımlı mı?
- İş güvenliği, personel ve sigorta yükümlülükleri mevzuatla uyumlu mu?
- Fesihte metraj, envanter ve hesap tasfiyesi yöntemi yazılı mı?
- Yetkili mahkeme, arabuluculuk veya tahkim hükmü uygulanabilir mi?
Taşeron Sözleşmesinde En Sık Yapılan Hatalar
- İşin yalnız teklif başlığıyla tanımlanması,
- Son proje revizyonlarının sözleşme ekine alınmaması,
- Ek işlerin sözlü talimatla yürütülmesi,
- Hakediş onayının süresiz biçimde tek tarafın takdirine bırakılması,
- Teminat iade koşullarının belirsiz veya gerçekleşmesi kontrol edilemeyen olaya bağlanması,
- Gecikmenin hangi taraftan kaynaklandığının kayıt altına alınmaması,
- İş güvenliği sorumluluğunun tek cümleyle tamamen devredildiğinin sanılması,
- Fesih tarihinde ortak metraj ve saha teslim tutanağı yapılmaması.
Sözleşme imzalanmadan önce ticari, teknik ve hukuki ekiplerin aynı ekler üzerinden çalışması gerekir. Genel bir internet şablonu; proje özelindeki mahal, malzeme, metraj, ödeme ve teminat ilişkisini tek başına karşılamaz. Müteahhitle sözleşme kurulurken diğer temel riskler için müteahhitle sözleşme yaparken dikkat edilecek noktalar yazımıza da başvurabilirsiniz.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Her taşeron sözleşmesi; projenin özel/kamu niteliği, ana sözleşme, tarafların sıfatı, teknik kapsam ve finansman yapısına göre ayrıca hazırlanmalıdır.
Hukuki Dayanaklar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: karşılıklı borçlar, cezai şart ve eser sözleşmesine ilişkin hükümler.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: tacirler, ticari işler, bildirim ve ticari uyuşmazlık hükümleri.
- 4857 sayılı İş Kanunu: asıl işveren-alt işveren ilişkisinin iş hukuku sonuçları.
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: işverenlerin ve işverenler arası koordinasyonun yükümlülükleri.
- Kamu yapım işlerinde 4734 ve 4735 sayılı kanunlar, ihale dokümanı ve Yapım İşleri Genel Şartnamesi.
