Türk Ceza Kanunu kapsamında kamu sağlığına karşı işlenen suçlar arasında yer alan TCK 193, toplum sağlığını doğrudan tehdit eden maddelerin kontrolsüz dolaşımını engellemeyi amaçlar. Aşağıda bu suçun maddi ve manevi unsurları, cezası ve yargılama süreçlerine dair kapsamlı incelemeyi bulabilirsiniz.
TCK Madde 193– İçeriğinde zehir bulunan ve üretilmesi, bulundurulması veya satılması izne bağlı olan maddeyi izinsiz olarak üreten, bulunduran, satan veya nakleden kişi, iki aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Zehirli Madde İmal ve Ticareti Suçu Nedir?
Zehirli madde imal ve ticareti suçu, izinsiz olarak muhtevasında zehir barındıran maddelerin üretimi, bulundurulması, satımı ve nakli faaliyetlerinin cezalandırılmasıdır. Devlet, halk sağlığını tehlikeye atabilecek nitelikteki maddelerin dolaşımını sıkı bir ruhsat ve izin rejimine bağlamıştır. Bu izin prosedürlerine aykırı hareket edilerek zehirli madde üretmek veya ticaretini yapmak, doğrudan TCK 193 kapsamında suç teşkil eder.
TCK 193 Suçunun Unsurları Nelerdir?
Suçun Maddi Unsurları: Fiil, Fail ve Mağdur
Fail içeriğinde zehir bulunan maddeleri yetkili makamlardan izin almaksızın imal eden, üreten ve bulunduran kişidir. Suçun niteliği gereği özel bir faillik sıfatı aranmaz, herkes bu suçun faili olabilir. Suçun mağduru belli bir kişi değil, kamu düzeni ve halk sağlığı gereği doğrudan tüm kamudur.
Suçun Manevi Unsuru: Taksirle İşlenebilir mi?
Suçun taksirle işlenmesi mümkün değildir. Suçun failinin, üretimini yaptığı, dağıttığı veya bulundurduğu maddenin zehir içeriğini bilmesi ve yetkili makamlardan buna ilişkin bir izin alması gerektiğini bilerek hareket etmesi şarttır. Dolayısıyla zehirli madde imal ve ticareti suçu yalnızca kasıtla işlenebilen bir suçtur. Failin, maddenin zehirli olduğunu bilmeden taşıması gibi istisnai hata hallerinde ceza sorumluluğu doğmaz.
Hangi Maddeler Zehirli Madde Kapsamına Girer?
Zehirli veya zehir içeriği bulunan maddeler; katı, sıvı, gaz veya sprey formunda bulunabilen ve vücuda alındıklarında veya temas ettiklerinde sağlık üzerinde ciddi hasarlara, hastalıklara ve ölümlere neden olan maddelerdir. Bu tür maddelerin kullanımı, depolanması ve taşınması sıkı yasal düzenlemelere tabidir.
Aşağıdaki tabloda TCK 193 uygulamasına konu olabilecek temel zehirli madde kategorileri yer almaktadır:
| Kategori | Madde Örnekleri |
| Endüstriyel Kimyasallar | Sanayi üretiminde kullanılan çeşitli solventler, ağır metaller ve yüksek derişimli asitler |
| Tarımsal Zehirler | Zararlı ürünler ve böceklerle mücadele için kullanılan, yüksek toksisite içeren pestisitler ve herbisitler |
| Tehlikeli Gazlar | Solunması durumunda hayati tehlike arz eden endüstriyel ve kimyasal gazlar |
| Evsel ve Ticari Formüller | Yanlış kullanımda ciddi risk oluşturan bazı güçlü temizlik kimyasalları, boyalar ve incelticiler |
İzinsiz faaliyetlerde bulunulması durumunda, bu maddeler üzerinden TCK 193 zehirli madde imal ve ticareti suçundan ceza alınması gündeme gelir.
Suçu Oluşturan Seçimlik Hareketler Nelerdir?
Kanun maddesinin lafzından da anlaşılacağı üzere zehirli madde imal ve ticareti suçu seçimlik hareketle işlenebilen bir suçtur. Bu hareketlerden herhangi birinin gerçekleştirilmesi suçun oluşması için yeterlidir.
- İzinsiz Üretim ve İmal Etme: Zehirli madde içeren ürünleri yetkili makamdan izin almaksızın üretme ve imal etme faaliyetlerinde bulunulması bu suçu oluşturur.
- İzinsiz Bulundurma ve Nakletme: Zehir bulunan maddeler üzerinde fiili hakimiyet kurarak izinsiz olarak depolayan veya bir yerden başka bir yere taşıyan kişi TCK 193 hükümlerini ihlal etmiş olur.
- Satma veya Satışa Arz Etme: Doğrudan zehirli maddeyi temin ederek izinsiz olarak zehirli madde satmak veya satışa sunmak suçun oluşmasına sebebiyet verir.
TCK 193 Kapsamında Suçun Cezası Ne Kadardır?
Zehirli madde imal ve ticareti suçunun cezası, kanunun 193. maddesinde iki aydan bir yıla kadar hapis cezası olarak belirlenmiştir. Yargılamayı yapan hakim, failin kastının yoğunluğu, tehlikenin boyutu, maddenin miktarı ve suçun işleniş biçimini göz önüne alarak alt sınır ile üst sınır arasında hakkaniyete uygun bir temel ceza tayin eder.
Suçun Özel Görünüş Biçimleri
Suça Teşebbüs
Bu suç hareketin yapılmasıyla tamamlanan sırf hareket suçlarındandır. Ancak failin elinde olmayan nedenlerle hareketlerin yarım kalması mümkündür. Örneğin izinsiz zehirli madde üretmek üzere laboratuvar kurup kimyasalları birleştirmeye başlayan failin, kolluk kuvvetlerinin baskınıyla üretimi tamamlayamadan yakalanması durumunda suça teşebbüs hükümleri uygulanır ve verilecek cezada indirime gidilir.
Suça İştirak
Suçun işlenişine katkı sağlayan diğer kişiler de iştirak hükümleri çerçevesinde cezalandırılır. Bir kişiyi zehirli madde satmak için azmettiren veya maddenin nakliyesi için araç temin ederek yardım eden kişiler, eyleme katkıları oranında sorumlu tutulur.
Zincirleme Suç Hükümleri
Bir suç işleme kararı kapsamında, aynı kişiye veya topluma karşı değişik zamanlarda aynı suçun birden fazla işlenmesi durumunda zincirleme suç hükümleri uygulanır. Failin farklı tarihlerde izinsiz olarak zehirli madde satması halinde faile tek bir ceza verilir ancak bu ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır.
Yaptırımın Bireyselleştirilmesi
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması kurumu, sanık hakkında kurulan mahkûmiyet hükmünün hukuki bir sonuç doğurmaması anlamına gelir. TCK 193 kapsamında verilen cezanın üst sınırı bir yıl olduğundan, sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmaması ve mahkemenin sanığın tekrar suç işlemeyeceği kanaatine varması şartıyla bu karar verilebilir. Fail beş yıllık denetim süresini kasıtlı bir suç işlemeden geçirirse dava düşer.
Hapis Cezasının Ertelenmesi
İşlenen suçtan dolayı hükmedilen hapis cezasının iki yıl veya daha az olması durumunda, mahkemece hapis cezasının ertelenmesine karar verilebilir. Sanığın suçu işledikten sonraki yargılama sürecinde gösterdiği pişmanlık dikkate alınarak, cezaevi yerine belirlenen denetim süresini dışarıda geçirmesine olanak tanınır.
Adli Para Cezasına Çevirme
Kısa süreli hapis cezalarının adli para cezasına çevrilmesi mümkündür. Bu suç için öngörülen ceza bir yılın altında olduğundan, hâkim failin sosyal ve ekonomik durumunu değerlendirerek hükmettiği hapis cezasını günlüğü yirmi ila yüz Türk Lirası arasında değişen bir adli para cezasına dönüştürebilir.
Soruşturma ve Kovuşturma Sürecine Dair Detaylar
Suç Şikayete Tabi midir?
Zehirli madde imal ve ticareti suçu, kamu sağlığını ilgilendirdiği için şikayete tabi suçlar arasında yer almaz. Savcılık, suçu öğrendiği andan itibaren re’sen soruşturma başlatır. Ortada bir ihbar eden olsa dahi, bu kişinin şikayetinden vazgeçmesi davanın düşmesi sonucunu doğurmaz.
Suç Uzlaştırma Kapsamında mıdır?
Uzlaştırma, fail ile mağdurun bağımsız bir uzlaştırmacı vasıtasıyla anlaşmasıdır. Ancak TCK 193 suçu, topluma karşı işlenen ve kamu sağlığını tehlikeye atan bir suç olduğundan Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca uzlaştırma kapsamındaki suçlardan değildir.
Dava Zamanaşımı Süresi Ne Kadardır?
Kanunda öngörülen cezanın üst sınırı dikkate alındığında, bu suç için olağan dava zamanaşımı süresi sekiz yıldır. Suçun işlendiği tarihten itibaren sekiz yıl içerisinde dava açılmaz veya açılan dava sonuçlandırılmazsa kamu davası zamanaşımı nedeniyle düşer.
Görevli ve Yetkili Mahkeme Neresidir?
Bu suçla ilgili yargılama yapma görevi Asliye Ceza Mahkemelerine aittir. Yetkili mahkeme ise kural olarak suçun işlendiği, yani zehirli maddenin izinsiz olarak üretildiği, bulundurulduğu veya satıldığı yer mahkemesidir.
Yargıtay 10. Ceza Dairesi 2019/6469 Esas , 2020/902 Karar
Adliyesinde sözleşmeli personel olarak çalışan sanığın, suç tarihinde açık ceza infaz kurumunda hükümlü olan ve adliyede çalışan hükümlü tanık …’a kontrole tabi 6 kutu tıbbi ilacı adliyede satarken suç üstü yapılarak yakalandığının anlaşılması karşısında, sanığın eyleminin 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanunun 43/1. maddesinde yer alan “Zehirli veya kimyevi maddelerle tıbbî ecza ve müstahzarların müsaadesiz satılması yasaktır. Bunları müsaadesiz satan veya satmak üzere dükkanında bulunduranlar Türk Ceza Kanununun 193 üncü maddesine göre cezalandırılır.” hükmü yollamasıyla 5237 sayılı TCK’nın 193. maddesi kapsamında “Zehirli madde imal ve ticareti” suçunu oluşturduğu gözetilmeden, sanığın mahkûmiyeti yerine beraatine karar verilmesi,
Yasaya aykırı, Cumhuriyet savcısının temyiz itirazı bu nedenle yerinde olduğundan, CMUK’nın 321. maddesi gereğince hükmün BOZULMASINA.
Zehirli Madde İmal ve Ticareti Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
1. TCK 193 Zehirli Madde İmal ve Ticareti Suçu Neleri Kapsar?
TCK 193 uyarınca düzenlenen zehirli madde imal ve ticareti suçu; yetkili makamlardan gerekli izinler alınmaksızın, içeriğinde zehir bulunan maddelerin üretilmesi, depolanması, bir yerden başka bir yere nakledilmesi veya satılması eylemlerini kapsar. Kamu sağlığını korumak amacıyla düzenlenen bu kanun maddesi, sadece zehirli madde üretmek değil, aynı zamanda bu maddelerin izinsiz olarak tedarik zincirinde dolaşıma sokulmasını da yasaklar.
2. Zehirli Madde Üretmek ve Satmak Suçunun Cezası Ne Kadardır?
İzinsiz olarak zehirli madde üretmek, bulundurmak veya zehirli madde satmak suçunun cezası iki aydan bir yıla kadar hapis cezasıdır. Yargılamayı yürüten mahkeme, suçun işleniş biçimi ve tehlikenin boyutuna göre temel cezayı belirler. Verilen hapis cezasının süresi ve sanığın sabıka durumu göz önüne alınarak, cezanın adli para cezasına çevrilmesi veya Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması kararı verilmesi mümkündür.
3. İzinsiz Zehirli Madde Bulundurma Suçu Şikayete Tabi mi?
Hayır, zehirli madde imal ve ticareti suçu şikayete tabi suçlar arasında yer almaz. Bu suç doğrudan kamu düzenini ve halk sağlığını tehdit ettiği için savcılık makamı ihbar, tutanak veya şikayet yoluyla durumu öğrendiği anda re’sen harekete geçer. Soruşturma aşamasında ihbar eden kişi şikayetinden vazgeçse dahi kamu davası düşmez ve yargılama süreci devam eder.
4. Hangi Kimyasallar TCK 193 Zehir Bulunan Maddeler Kapsamındadır?
Zehir bulunan maddeler, insan sağlığına doğrudan zarar verebilecek ve üretimi ile satışı devletin sıkı ruhsat politikalarına bağlı olan tüm kimyasalları kapsar. Tarım sektöründe kullanılan izne tabi yüksek toksisiteli pestisitler, endüstriyel üretimde kullanılan ağır metal içerikli solventler, tehlikeli asitler ve solunması hayati tehlike yaratan endüstriyel gazlar bu suçun konusunu oluşturabilir. Temel kriter, söz konusu maddenin üretim ve dolaşımının yasal bir izne bağlanmış olmasıdır.
5. Zehirli Madde İmal ve Ticareti Davalarına Hangi Mahkeme Bakar?
Zehirli madde imal ve ticareti suçlarına ilişkin yargılamalarda görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemeleridir. Yetkili mahkeme ise kural olarak suçun işlendiği yer mahkemesidir. Yani izinsiz üretim yapılan, zehirli maddenin depolandığı veya izinsiz satışın gerçekleştirildiği ilçedeki veya ildeki Asliye Ceza Mahkemesi yargılamayı yürütmekle yetkilidir.
6. Hakkımda Zehirli Madde İmal ve Ticareti Suçlaması Var, Ne Yapmalıyım?
Bu tür suçlamalar doğrudan hapis cezası riski barındırdığı ve teknik hukuki inceleme gerektirdiği için ceza hukuku alanında uzman bir avukatla çalışmak süreç açısından kritik öneme sahiptir. Maddenin niteliği, kastın varlığı ve arama el koyma işlemlerinin hukuka uygunluğu gibi detaylar savunmanın temelini oluşturur. Daha kapsamlı hukuki danışmanlık süreçleri için Kartal’daki ofisimizde yüz yüze görüşme gerçekleştirebilir, Mefendizade Hukuk & Danışmanlık güvencesiyle dava süreciniz veya hukuki uyuşmazlığınız hakkında detaylı bilgi alabilirsiniz.