Türk Ceza Kanunu Madde 122– (1) Dil, ırk, milliyet, renk, cinsiyet, engellilik, siyasi düşünce, felsefi inanç, din veya mezhep farklılığından kaynaklanan nefret nedeniyle;
a) Bir kişiye kamuya arz edilmiş olan bir taşınır veya taşınmaz malın satılmasını, devrini veya kiraya verilmesini,
b) Bir kişinin kamuya arz edilmiş belli bir hizmetten yararlanmasını,
c) Bir kişinin işe alınmasını,
d) Bir kişinin olağan bir ekonomik etkinlikte bulunmasını, engelleyen kimse,
bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Nefret ve Ayırımcılık Suçu Nedir? TCK Madde 122
Nefret söylemi, bir kimsenin olaylara veya birtakım durumlara karşı tahammülsüzlüğünün dışa vurumudur. Bu dışa vurum ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirmeye alınabilse de, nefret boyutuyla ifade özgürlüğünün sınırları aşıldığında topluma karşı bir kin uyandırılmış veya toplumun bir kesimine karşı ayırımcılık yapılmış olur. TCK 122 tam da bu noktada devreye girerek ırkçılık yapmak ve nefret güdüsüyle insanları temel haklarından mahrum bırakmak eylemlerini cezalandırır.
TCK 122 Kapsamında Korunan Hukuki Değer
Nefret ve ayırımcılık suçu ile korunan hukuki değer; kişiler arasında kanun ve nizamlara aykırı olarak ayrımlar yapılarak keyfi olarak bazı kişilerin hukukun sağladığı olanaklardan yoksun bırakılmasının engellenmesi ve toplum içerisinde gerçekleştirilebilecek bölücü faaliyetlerin önüne geçilmesidir. Eşitlik ilkesi bu yolla teminat altına alınarak sosyal barış korunur.
Nefret ve Ayırımcılık Suçunun Unsurları Nelerdir?
Suçun Maddi Unsurları: Fiil, Fail ve Mağdur
Nefret ve ayırımcılık suçunun fiilleri; kişiler arasında dil, ırk, milliyet, renk, cinsiyet, engellilik, siyasi düşünce, felsefi inanç, din veya mezhep farklılığından kaynaklanan nefret nedeniyle ayrım yaparak bireylerin temel haklara erişimini engellemektir. Bu suçun neticesi belirli bir maddi sonuca bağlanmamış olup, suçun oluşması için herhangi bir zararın gerçekleşmesi gerekmez. Sırf hareketli bir suç olup suçun oluşmasına sebebiyet verecek hareketlerin işlenmesi ile suç tamamlanmış bulunur. Dolayısıyla soyut tehlike suçudur.
Nefret ve ayırımcılık suçunun faili nefret içerikli eylemleri gerçekleştiren ve halk arasında ayırımcılıkta bulunan kişilerdir. Kadın erkek, çocuk yetişkin, vatandaş yabancı, kamu görevlisi olan veya olmayan herkes bu suçun faili olabilir.
Nefret ve ayırımcılık suçunun mağduru, din, dil, ırk, cinsiyet ve benzeri farklılıklarından kaynaklanan sebeplerle ayrımcılığa ve çevredeki kimselerin nefretine maruz kalan kimsedir.
Suçun Manevi Unsuru: Özel Kast ve Nefret Saiki
Nefret ve ayırımcılık suçu kasten işlenebilen bir suçtur. Kanunda açıkça taksirle işlenebilen bir hali düzenlenmemiş olduğundan suçun taksirle işlenebilmesi mümkün değildir. Suçun işlenmesinde failde özel bir nefret amacının aranıyor olması suçun olası kast ile işlenebilmesinin de önünü kapatmaktadır. Failin eylemini doğrudan doğruya ayırımcılık saikiyle gerçekleştirmesi şarttır. Hukuka uygunluk halleri özel olarak düzenlenmediğinden dolayı bu saikle yapılan tüm engelleyici hareketler nefret ve ayırımcılık suçunu oluşturur.
Hangi Nedenlere Dayalı Ayırımcılık Suç Teşkil Eder?
Kanun koyucu hangi durumların ayırımcılık halleri sayılacağını kanun metninde sınırlı olarak belirlemiştir.
Dil, Irk, Milliyet ve Renk Farklılığı
Kişinin etnik kökeni, konuştuğu dil veya ten rengi sebebiyle dışlanması ırkçılık yapmak fiilinin en belirgin halidir. Bir kişinin sırf milliyeti yüzünden toplumsal haklardan mahrum bırakılması doğrudan yaptırıma tabidir.
Cinsiyet ve Engellilik Durumu
Bireylerin cinsiyetleri yahut sahip oldukları fiziksel veya zihinsel engelleri sebebiyle toplumsal hayattan izole edilmeye çalışılması kanun kapsamında nefret suçu olarak değerlendirilir.
Siyasi Düşünce, Felsefi İnanç, Din veya Mezhep Farklılığı
Kişilerin inandıkları din, mensup oldukları mezhep veya benimsedikleri felsefi ve siyasi görüşler nedeniyle ayrımcılığa uğraması yasaklanmıştır. Toplumun farklı inanç gruplarının bir arada barış içinde yaşaması bu sayede güvence altına alınır.
Suçu Oluşturan Seçimlik Hareketler Nelerdir?
TCK 122 kapsamında suç seçimlik hareketli bir yapıya sahiptir. Aşağıda tabloda belirtilen eylemlerden herhangi birinin nefret saikiyle yapılması suçun oluşması için yeterlidir:
| Seçimlik Hareket | Kapsamı ve Açıklaması |
| Malın Satımı veya Kiralanmasının Engellenmesi | Nefret saiki duyarak bir kimsenin kendisine sağlanan hakları kullanımının engellenmesi faaliyetleridir. Örneğin farklı bir mezhebe mensup olduğu için birine ev kiralamayı reddetmek bu kapsama girer. |
| Hizmetten Yararlanmanın Engellenmesi | Belirtilen farklılıklardan kaynaklanan nefret nedeniyle bir kişinin kamuya arz edilmiş olan belli bir hizmetten yararlanmasını engellemektir. Sırf ten rengi yüzünden bir müşteriyi otele veya restorana almamak eylemidir. |
| İşe Alınmanın Engellenmesi | Nefret nedeniyle bir kişinin işe alınmasını engellemektir. Liyakat sahibi bir personelin sırf siyasi düşüncesi veya engellilik durumu yüzünden iş başvurularından dışlanmasıdır. |
| Ekonomik Etkinlikte Bulunmanın Engellenmesi | Bir kimsenin sırf nefret ve ayırımcılık amacıyla ekonomik faaliyetler göstermesini engelleyerek ekonomik hayatına olumsuz hareket gerçekleştirmektir. Ticaret yapmasının zor kullanılarak veya dışlanarak önlenmesidir. |
TCK 122 Nefret ve Ayırımcılık Suçunun Cezası Ne Kadardır?
Nefret ve ayırımcılık suçunun cezası bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıdır. Yargılamayı yapan mahkeme, fiilin toplum üzerindeki etkisini, failin kastının yoğunluğunu ve mağdurun uğradığı mağduriyetin derecesini dikkate alarak alt sınır ile üst sınır arasında adil bir hapis cezasına hükmeder.
Suçun Özel Görünüş Biçimleri: Teşebbüs ve İştirak
Bu suç kural olarak sırf hareket suçu niteliğinde olduğundan teşebbüse elverişli değildir. Ancak failin icra hareketlerini kısımlara bölebildiği istisnai durumlarda, eylemin failin elinde olmayan nedenlerle tamamlanamaması halinde suça teşebbüs hükümleri uygulanabilir. Birden fazla kişinin fikir ve eylem birliği içinde ırkçılık yapmak veya ayırımcılık uygulamak amacıyla hareket etmesi durumunda, suça bizzat katılanların yanı sıra azmettirenler ve yardım edenler de suça iştirak kuralları gereği cezalandırılır.
Yaptırımın Bireyselleştirilmesi ve Cezasının İnfazı
Hapis Cezasının Adli Para Cezasına Çevrilmesi
Sanık hakkında yargılama neticesinde hükmedilen hapis cezası bir yıl ve daha altında kalırsa, mahkeme sanığın sosyal ve ekonomik durumunu değerlendirerek bu cezayı adli para cezasına çevirebilir.
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması HAGB Şartları
Sanığa verilen hapis cezası iki yıl veya daha az süreli ise ve sanığın daha önceden kasıtlı bir suçtan sabıkası bulunmuyorsa HAGB kararı verilebilir. Bu karar ile sanık beş yıllık bir denetim süresine tabi tutulur ve bu süreyi kasıtlı suç işlemeden geçirirse dava düşer.
Hapis Cezasının Ertelenmesi
İşlenen suçtan dolayı hükmedilen cezanın iki yıl veya daha az olması halinde, yargılamayı yapan hakim sanığın ileride bir daha suç işlemeyeceği kanaatine varırsa hapis cezasının ertelenmesine karar verebilir. Sanık belirlenen denetim süresini iyi halli geçirdiği takdirde cezası infaz edilmiş sayılır.
Soruşturma ve Kovuşturma Süreçlerine Dair Merak Edilenler
Nefret ve Ayırımcılık Suçu Şikayete Tabi midir?
Bu suç tipi kamu düzenini ve toplumsal barışı doğrudan tehdit ettiği için şikayete tabi suçlar arasında yer almaz. Savcılık makamı, ayırımcılık halleri ile ilgili durumu öğrendiği andan itibaren herhangi bir şikayet aranmaksızın re’sen soruşturma başlatır. Mağdur şikayetinden vazgeçse dahi kamu davası düşmez.
Suç Uzlaştırma Kapsamında mıdır?
Toplumu kutuplaştıran ve eşitlik ilkesini zedeleyen bu eylemler Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında uzlaştırmaya tabi suçlardan değildir. Taraflar uzlaşma talep etse dahi bu suç için uzlaştırma prosedürü işletilemez.
Dava Zamanaşımı Süresi Ne Kadardır?
Kanunda öngörülen cezanın üst sınırı üç yıl hapis cezası olduğundan, bu suçta olağan dava zamanaşımı süresi sekiz yıldır. Fiilin işlendiği tarihten itibaren sekiz yıl içinde dava açılmaz veya yargılama sonuçlandırılmazsa dava zamanaşımı sebebiyle düşer.
Görevli ve Yetkili Mahkeme Neresidir?
Nefret ve ayırımcılık suçuna bakmakla görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemeleridir. Yetkili mahkeme ise kural olarak ayırımcılık fiilinin gerçekleştiği, yani suçun işlendiği yer mahkemesidir.
Nefret ve Ayrımcılık Suçu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
1. TCK 122 Kapsamında Nefret ve Ayrımcılık Suçunun Cezası Nedir?
TCK 122 uyarınca, yasada belirtilen ayrımcılık halleri ile hareket ederek bir kişinin temel haklarını kullanmasını engelleyen fail, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Yargılamayı yürüten mahkeme, somut olayın özelliklerine ve failin geçmiş sabıka durumuna göre bu cezayı adli para cezasına çevirebilir veya şartları oluşmuşsa Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) kararı verebilir.
2. Sosyal Medyada Irkçılık Yapmak TCK 122 Kapsamına Girer mi?
Sadece sosyal medya üzerinden nefret söyleminde bulunmak veya ırkçılık yapmak kural olarak TCK 122 nefret ve ayrımcılık suçunu tek başına oluşturmaz. Bu tarz söylemler genellikle TCK 216 kapsamında yer alan “Halkı Kin ve Düşmanlığa Tahrik veya Aşağılama” ya da doğrudan “Hakaret” suçu olarak değerlendirilir. TCK 122’nin oluşabilmesi için kişinin işe girmesinin, hizmet almasının veya ekonomik faaliyette bulunmasının doğrudan ve somut eylemlerle engellenmesi şarttır.
3. İşe Alımlarda Cinsiyet veya Engellilik Ayrımı Yapmak Suç mudur?
Evet, işverenlerin işçi alımlarında adayları sırf cinsiyetleri, engellilik durumları, felsefi inançları veya etnik kökenleri nedeniyle reddetmesi TCK 122 kapsamında net bir suçtur. Bir kişinin liyakatine bakılmaksızın sadece bu farklılıklarından kaynaklanan nefret nedeniyle işe alınmasının engellenmesi, yasalarca yasaklanmış ayrımcılık halleri arasındadır.
4. Sırf Milliyeti Nedeniyle Birine Ev Kiralamamak Nefret Suçu mudur?
Bir taşınmazın kamuya arz edildikten sonra sırf kişinin ırkı, rengi veya milliyeti nedeniyle kiraya verilmekten vazgeçilmesi doğrudan TCK 122 ihlalidir. Aynı şekilde mevcut bir kiracının mezhebi veya dili bahane edilerek tahliye edilmeye çalışılması da nefret suçu cezası kapsamında değerlendirilir ve hapis cezasını gerektirir.
5. Nefret ve Ayrımcılık Suçunda Şikayetten Vazgeçme Davayı Düşürür mü?
Hayır, düşürmez. TCK 122 kapsamında düzenlenen nefret ve ayrımcılık suçu şikayete tabi suçlar arasında yer almaz. Kamu düzenini ve anayasal eşitlik ilkesini zedeleyen bu eylemler, savcılık tarafından öğrenildiği anda re’sen (kendiliğinden) soruşturulur. Mağdur yargılama aşamasında şikayetinden vazgeçse dahi kamu davası devam eder.
6. Ayrımcılık İddiasıyla Karşılaşırsam Ne Yapmalıyım?
Nefret ve ayrımcılık iddiaları, hürriyeti bağlayıcı ceza riski taşıdığından teknik bir ceza hukuku müdafaası gerektirir. Kastın özel saiklerle oluşup oluşmadığı ve somut engelleme fiillerinin ispatı gibi hususlar savunmanın omurgasını oluşturur. Bu tür hukuki uyuşmazlıklarda daha kapsamlı bir değerlendirme ve profesyonel savunma stratejisi oluşturmak için Kartal’daki ofisimizde yüz yüze görüşme gerçekleştirebilir, dava süreciniz hakkında Mefendizade Hukuk & Danışmanlık güvencesiyle detaylı bilgi alabilirsiniz.