Memuriyetten Çıkarılma Nedenleri Nelerdir? (2026)

Memuriyetten çıkarılma, tek bir hukuki sebebe dayanan yeknesak bir işlem değildir. Bir 657 sayılı Kanun memuru hakkında devlet memurluğundan çıkarma disiplin cezası verilebilir; kişi memuriyete giriş şartlarından birini sonradan kaybedebilir veya özel statüsüne ilişkin ayrı bir kanun kapsamında kamu görevi sona erebilir. İşlemin dayanağı değiştiğinde yetkili makam, savunma usulü, süre ve başvurulacak yargı yolu da değişebilir. Bu nedenle tebliğ edilen kararın yalnız sonucuna değil, hangi mevzuat hükmüne ve hangi somut fiile dayandığına bakılmalıdır.

Devlet Memuru Nedir?

Anayasa’nın 128. maddesi, devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürüttüğü asli ve sürekli görevlerin memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görüleceğini düzenler. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 4/A ise kanunun kapsamındaki memur statüsünü tanımlar.

Devlet Memurunun Tanımı

Memur ile idare arasındaki ilişki, iş sözleşmesinden çok kanunla belirlenen bir statü ilişkisidir. Aylık, izin, atama, disiplin ve görevin sona ermesi konularında temel olarak kamu hukuku kuralları uygulanır. Bu özellik, memuriyetten çıkarma işleminin işveren feshi gibi değerlendirilmesini engeller.

Kamu Görevlisi ile Memur Arasındaki Fark

Her memur kamu görevlisidir; fakat her kamu görevlisi 657 sayılı Kanun’a tabi memur değildir. Statü ayrımı başvurulacak hukuki yolu doğrudan etkiler:

• 657 sayılı Kanun’a tabi memurlar: Disiplin süreci esas olarak 657 sayılı Kanun’un 124–136. maddelerine göre yürür.
• Sözleşmeli personel: Sona erme sebebi, sözleşme ve özel personel mevzuatıyla birlikte incelenir.
• Kamu işçileri: İş Kanunu ve toplu iş sözleşmesi hükümlerine tabidir; uyuşmazlık kural olarak iş yargısında görülür.
• Hâkim, savcı, asker, kolluk ve akademik personel: Özel kanunlardaki disiplin hükümleri öncelikle uygulanabilir.

Memur Statüsünün Hukuki Dayanağı

Anayasa’nın 70, 128 ve 129. maddeleri kamu hizmetine girme hakkının, memurların statüsünün ve disiplin güvencelerinin temelini oluşturur. Anayasa m. 129 uyarınca savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez; disiplin kararları yargı denetimine tabidir.

657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu Nedir?

657 sayılı Kanun; memurluğa alınma şartlarından ödev ve yasaklara, disiplin cezalarından memurluğun sona ermesine kadar temel personel rejimini düzenler. Ancak her kamu personeli uyuşmazlığında yalnız bu kanuna bakılması yeterli değildir. Personelin kadro ve statüsü, kurumun özel kanunu ve işlemin hukuki dayanağı birlikte belirlenmelidir.

657 Sayılı DMK’nın Kapsamı

Kanun kapsamındaki kurum ve personel m. 1’de düzenlenmiştir. Özel kanunla düzenlenen mesleklerde disiplin ve çıkarma sebebi farklı olabilir. Örneğin kolluk personeli, Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları, hâkim ve savcılar ile yükseköğretim personeli için özel düzenlemeler bulunur. Bu kişilere verilen meslekten veya kamu görevinden çıkarma kararı, 657 m. 125/E ile otomatik olarak özdeşleştirilmemelidir.

Memurlar İçin Getirilen Hak ve Yükümlülükler

Sadakat, tarafsızlık, amirin hukuka uygun emrini yerine getirme, mal bildirimi, resmî belge ve araçları koruma gibi yükümlülüklerin karşısında memurun güvenlik, müracaat, şikâyet, savunma ve yargı yoluna başvurma hakları vardır. Disiplin yetkisi bu güvenceler gözetilerek kullanılmalıdır.

Disiplin Hükümlerinin Önemi

657 m. 125; uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma cezalarını ayrı ayrı düzenler. Devlet memurluğundan çıkarma en ağır disiplin cezasıdır. Buna karşılık 657 m. 98/b uyarınca memurluğa alınma şartlarından birinin sonradan kaybedilmesi nedeniyle görevin sona ermesi, teknik anlamda 125/E disiplin cezası değildir.

Devlet Memurluğundan Çıkarma Cezası Nedir?

657 m. 125/E’ye göre devlet memurluğundan çıkarma, kişinin bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarılmasıdır. Ceza, kurumun yüksek disiplin kurulu tarafından verilir. Disiplin amirinin teklifi, soruşturma raporu veya başka bir kurulun görüşü tek başına çıkarma sonucu doğurmaz.

Memuriyetten Çıkarma Cezasının Tanımı

Bu yaptırım memur statüsünü sona erdirir; ancak kişinin daha önce ödenmiş sosyal güvenlik primlerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz ve özel sektörde çalışmasını genel olarak yasaklamaz. Mesleğe özgü ruhsat veya güvenlik şartları ayrıca değerlendirilir.

Disiplin Cezaları Arasındaki Yeri

En ağır disiplin yaptırımı olduğu için kanuni tip, kusur, delil, ölçülülük ve usul güvenceleri birlikte incelenir. Aynı nitelikte daha önce ceza alınması veya geçmiş hizmetlerin olumlu olması, 657 m. 125’teki tekerrür ve bir alt ceza hükümleri bakımından önem taşıyabilir; fakat bunlar her dosyada otomatik sonuç yaratmaz.

Soruşturma, Savunma ve Karar Usulü

• Çıkarma cezasını gerektiren fiilin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde disiplin kovuşturmasına başlanmalıdır.
• Fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde ceza verilmezse ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
• Savunma alınmadan disiplin cezası verilemez; savunma için verilen süre yedi günden az olamaz.
• Yüksek disiplin kurulu dosyayı kendisine gönderilmesinden itibaren en geç altı ay içinde karara bağlar.
• Memur, 657 m. 129 kapsamındaki koşullarla dosyayı inceleme, tanık dinletme ve kurul önünde kendisi veya vekili aracılığıyla savunma yapma haklarına sahiptir.

Ceza soruşturması ile disiplin soruşturması birbirinden bağımsız yürüyebilir. Ceza yargılamasında beraat veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması, disiplin dosyasını her durumda otomatik olarak sona erdirmez; idarenin hangi fiili hangi delille sabit gördüğü ayrıca incelenir.

Memuriyetten Çıkarılma Nedenleri Nelerdir?

657 m. 125/E’de devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren fiiller bentler hâlinde düzenlenmiştir. İdare, yalnız genel bir “güven kaybı” veya soyut bir “memuriyete yakışmama” değerlendirmesiyle çıkarma cezası veremez. İsnat edilen eylem, kanundaki fiillerden biriyle somut ve denetlenebilir biçimde ilişkilendirilmelidir.

İdeolojik veya Siyasi Amaçlı Eylemler

Kurumun huzurunu ve çalışma düzenini ideolojik veya siyasi amaçla bozmak; boykot, işgal, kamu hizmetini engelleme, işi yavaşlatma ve grev benzeri eylemlere katılmak; bu amaçla toplu olarak göreve gelmemek veya bu fiilleri teşvik etmek m. 125/E kapsamındadır. Yasaklanmış yayınları ya da siyasi veya ideolojik bildiri, afiş ve benzerlerini basma, dağıtma veya kurumda teşhir etme ile siyasi partiye girme de ayrı bentlerde düzenlenmiştir.

Göreve Devamsızlık

Özürsüz olarak bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemek çıkarma cezası sebebidir. Buna karşılık mazeretsiz biçimde kesintisiz 10 gün görevi terk etmek, 657 m. 94 kapsamında çekilmiş sayılma sonucunu doğurabilir. Toplam ve kesintisiz devamsızlık, mazeret belgeleri ve gün hesabı karıştırılmamalıdır.

Emre Uymama ve Fiilî Saldırı

Savaş, olağanüstü hâl veya genel afetlere ilişkin konularda amirlerin verdiği görev veya emirleri yapmamak; amire, maiyetindekilere ya da iş sahiplerine fiilî tecavüzde bulunmak çıkarma sebebi olarak düzenlenmiştir. Söz, tehdit ve fiziksel temasın niteliği somut olaya göre farklı disiplin tiplerine girebilir.

Memurluk Sıfatıyla Bağdaşmayan Fiiller ve Gizli Bilgiler

Memurluk sıfatıyla bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunmak ile yetki almadan gizli bilgileri açıklamak kanundaki diğer çıkarma sebepleridir. Özel hayata ilişkin davranışlar değerlendirilirken fiilin memurluk statüsüyle somut bağlantısı, deliller ve ölçülülük ayrıca gösterilmelidir.

Devletin Güvenliği ve Diğer Kanuni Sebepler

Siyasi veya ideolojik eylemlerden aranan kişileri görev yerinde gizlemek, yurt dışında devletin itibarını düşürecek veya görev haysiyetini zedeleyecek davranışlarda bulunmak, Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanun’a aykırı fiil işlemek ve terör örgütleriyle eylem birliği içinde olmak gibi fiiller de m. 125/E’de düzenlenir. Terör örgütüne yardım, kamu imkânlarını destek amacıyla kullandırma veya propaganda fiilleri değerlendirilirken isnadın somutlaştırılması ve delillerin kişiselleştirilmesi gerekir.

Memuriyete Engel Olan Mahkûmiyetler Nelerdir?

Mahkûmiyet nedeniyle memuriyetin sona ermesi ile disiplin cezası aynı şey değildir. 657 m. 48/A-5; kasten işlenen bir suçtan bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasını ve süresine bakılmaksızın maddede sayılan suçlardan mahkûmiyeti memuriyete engel kabul eder. Görev sırasında bu şartın kaybedilmesi hâlinde m. 98/b kapsamında memurluk sona erdirilebilir.

Kasten İşlenen Suçlar

Taksirli suçlar hariç, kasten işlenen bir suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezasına mahkûmiyet genel engellerden biridir. Hükmün kesinleşme durumu, erteleme, seçenek yaptırım, yasaklanmış hakların geri verilmesi ve özel kanun hükümleri dosya bazında incelenmelidir.

Kanunda Sayılan Suçlar

Devletin güvenliğine, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine, millî savunmaya ve devlet sırlarına karşı suçlar ile casusluk; zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye ve edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama ve kaçakçılık suçları m. 48/A-5’te sayılır. Bu grupta ceza süresinden bağımsız değerlendirme yapılır.

HAGB, Beraat ve Adli Sicil Kaydının Etkisi

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması mahkûmiyet hükmü değildir; bununla birlikte olayın disiplin yönünden ayrıca incelenmesine engel oluşturmaz. Beraat kararı da gerekçesine göre önem taşır: fiilin hiç işlenmediğinin sabit olması ile ceza hukukunda yeterli delil bulunmaması aynı disiplin sonucunu zorunlu kılmaz. Yalnız adli sicil kaydına bakılarak karar verilmesi yerine hükmün türü, kesinleşmesi ve ilgili personel mevzuatı incelenmelidir.

Memuriyetten Çıkarılmanın Sonuçları Nelerdir?

Kamu Görevine Tekrar Dönüş

657 m. 125/E cezası, bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere verilir. Ancak çıkarma işleminin mahkemece iptal edilmesi hâlinde kişi hukuken eski statüsüne dönebilir. Çekilme, çekilmiş sayılma veya diğer ayrılma biçimlerinden sonra yeniden atama ise farklı koşullara tabidir; ayrıntılar memuriyete dönüş şartları içeriğinde ele alınır.

Emeklilik ve Sosyal Güvenlik Hakları

Çıkarma işlemi geçmiş hizmetleri ve ödenmiş primleri kendiliğinden yok etmez. Emeklilik yaşı, hizmet süresi, tabi olunan sigortalılık statüsü ve emekli ikramiyesi yönünden ilgili sosyal güvenlik mevzuatı uygulanır. Her ihraç dosyasında ikramiye veya emeklilik sonucu aynı değildir.

Mali Haklar ve Özel Sektörde Çalışma

Memurlar için işçilere özgü kıdem ve ihbar tazminatı rejimi uygulanmaz. Özel sektörde çalışma genel olarak mümkündür; ancak lisans, ruhsat, güvenlik izni veya meslek üyeliği gerektiren işler bakımından ilgili özel mevzuat ayrıca sonuç doğurabilir.

KHK ve Özel Statülü Personel Ayrımı

OHAL dönemindeki KHK işlemleri, komisyon kararları ve bunlara karşı açılmış davalar 657 m. 125/E disiplin sürecinden farklıdır. Aynı şekilde polis, asker, hâkim, savcı ve akademik personelin meslekten çıkarılması kendi özel mevzuatına dayanabilir. Geçmişte başvurulmuş bir dosyada güncel yol; ilk işlemin türü, daha önce verilen komisyon veya mahkeme kararı ve kesinleşme durumu görülmeden belirlenemez.

Memuriyetten Çıkarma Kararına Karşı Ne Yapılabilir?

İdari İtiraz Yolu

657 m. 135’teki idari itiraz sistemi uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezaları için düzenlenmiştir. Devlet memurluğundan çıkarma cezası bakımından aynı kanunda olağan bir idari itiraz yolu öngörülmediğinden, tebliğden sonra yargı süresi bekletilmemelidir. Kuruma yapılan ihtiyari başvurunun dava süresine etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.

İdare Mahkemesinde İptal Davası

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7 uyarınca özel bir süre bulunmadığında idare mahkemesinde dava açma süresi 60 gündür. Süre yazılı bildirimi izleyen günden başlar. Görevli ve yetkili mahkeme, işlemi tesis eden makam ile personelin görev yeri ve özel mevzuat dikkate alınarak belirlenir.

İptal davasında başlıca şu noktalar incelenir:

• Yetki: Soruşturma ve ceza yetkili makamlarca mı yürütüldü?
• Şekil ve usul: İsnat açıkça bildirildi mi, savunma ve dosyaya erişim hakları kullandırıldı mı?
• Sebep: Fiil, hukuka uygun ve yeterli delillerle kişiselleştirildi mi?
• Konu: Verilen yaptırım kanundaki tipe ve ölçülülük ilkesine uygun mu?
• Maksat: İşlem kamu yararı dışında bir amaç taşıyor mu?

İdari işlemlere karşı dava ve süre mantığı hakkında genel açıklamalar için idari işlemin iptali davası içeriği incelenebilir. Ceza soruşturması izni ve kamu görevlisinin cezai sorumluluğu ise memurların ve kamu görevlilerinin yargılanması sayfasında ayrı ele alınmıştır.

Yürütmenin Durdurulması Talebi

Dava açılması çıkarma işlemini kendiliğinden durdurmaz. İYUK m. 27 uyarınca yürütmenin durdurulması için işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması koşullarının birlikte bulunması gerekir. Gelir kaybı tek başına otomatik kabul anlamına gelmez; hukuka aykırılık ve somut zarar belgelerle açıklanmalıdır.

İptal Kararının Uygulanması ve Mali Haklar

İptal kararı işlemin hukuki etkilerini ortadan kaldırır. İdare, İYUK m. 28 uyarınca kararın gereğini gecikmeksizin ve kararın idareye tebliğinden itibaren en geç 30 gün içinde yerine getirmelidir. Göreve başlatma, özlük kaydının düzeltilmesi ve yoksun kalınan parasal haklar kararın kapsamına göre ele alınır. Faiz ve tazminat taleplerinin hüküm altına alınması için dava dilekçesinde uygun istemlerin kurulması önemlidir.

Memuriyetten Çıkarma Dosyalarında Kritik Kontroller

• Tebliğ belgesindeki tarih ile elektronik veya fiziki teslim tarihi uyuşuyor mu?
• Kararda 657 m. 125/E’nin hangi bendi gösterilmiş ve somut fiil nasıl açıklanmış?
• Soruşturma emri, muhakkik görevlendirmesi ve yüksek disiplin kurulu yetkili mi?
• Savunma isteminde isnat, delil ve en az yedi günlük süre açıkça bulunuyor mu?
• Öğrenme tarihinden itibaren altı aylık ve fiilden itibaren iki yıllık zamanaşımı korunmuş mu?
• Lehe hükümler, geçmiş hizmetler, tekerrür ve ölçülülük değerlendirilmiş mi?
• Ceza dosyası varsa kararın gerekçesi disiplin dosyasıyla karşılaştırılmış mı?

İsnat aynı zamanda görevi kötüye kullanma iddiası içeriyorsa ceza hukuku boyutu için görevi kötüye kullanma suçu sayfası ayrıca değerlendirilmelidir.

Sonuç

Memuriyetten çıkarma dosyasında önce işlemin türü doğru belirlenmelidir. 657 m. 125/E disiplin cezası, memuriyet şartlarının kaybı, çekilmiş sayılma, özel statüden çıkarma ve KHK kaynaklı işlemler aynı hukuki rejime tabi değildir. Yetki, savunma, zamanaşımı, somut delil ve ölçülülükteki hukuka aykırılıklar iptal davasının temelini oluşturabilir. Buna karşılık yalnız kararın ağır sonuç doğurması, tek başına iptal veya yürütmenin durdurulması garantisi vermez.

Hukuki Destek ve Danışmanlık İçin Bize Ulaşın