Mirastan Feragat Sözleşmesi: Şartları ve Altsoya Etkisi

Aile içindeki malvarlığı planlaması, aile şirketinin devamlılığı veya bir mirasçının sağlığında karşılık alması gibi nedenlerle miras hakkının önceden düzenlenmesi istenebilir. Miras henüz açılmadığı için kişi tek taraflı bir dilekçeyle gelecekteki mirası “reddedemez”. Bu amaçla, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 528 ve devamındaki mirastan feragat sözleşmesi kullanılır.

Feragat; mirasçılık sıfatını, saklı payı, altsoyun durumunu ve diğer mirasçıların paylarını etkileyebilir. Karşılık olarak verilen taşınmaz veya para, tenkis ve tereke alacaklılarının talepleri bakımından ayrıca sonuç doğurabilir. Bu nedenle sözleşmenin yalnız “mirastan vazgeçiyorum” cümlesinden ibaret kurulması önemli uyuşmazlıklara yol açabilir.

Mirastan Feragat Sözleşmesi Nedir?

TMK m. 528’e göre mirasbırakan, bir mirasçısı ile karşılıksız veya bir karşılık sağlayarak mirastan feragat sözleşmesi yapabilir. Feragat eden, sözleşmenin kapsamı ölçüsünde mirasçılık sıfatını kaybeder. Sözleşme mirasbırakanın sağlığında kurulur; asıl miras hukuku sonuçlarını mirasbırakanın ölümüyle gösterir.

Mirastan feragat bir miras sözleşmesidir. Bu nedenle iki tarafın birbirine uygun iradesi gerekir ve vasiyetname gibi tek taraflı olarak her zaman geri alınamaz. Tam feragat bütün mirasçılık sıfatını sona erdirirken, kısmi feragat belirli oranla veya saklı pay korumasıyla sınırlı tutulabilir. Kapsamın açık yazılması, ölümden sonra yorum uyuşmazlığını azaltır.

İvazlı ve İvazsız Mirastan Feragat

İvazlı Mirastan Feragat

Mirasçı, feragat karşılığında para, taşınmaz, şirket payı veya ekonomik değeri olan başka bir edim alıyorsa ivazlı feragat söz konusudur. Karşılığın sözleşmede türü, değeri, teslim zamanı ve ifa biçimi açıkça belirtilmelidir. Taşınmaz devri gibi işlemler ayrıca kendi şekil ve tescil kurallarına tabidir; feragat sözleşmesi tek başına tapu devri yerine geçmeyebilir.

İvazlı feragatin önemli sonucu altsoy bakımındandır: sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça feragat, feragat edenin altsoyu için de sonuç doğurur. Örneğin çocuk bedel karşılığında tam feragat etmişse, sözleşmede tersine hüküm yoksa onun çocukları da mirasa çağrılmaz.

İvazsız Mirastan Feragat

Feragat eden herhangi bir karşılık almıyorsa ivazsız feragat vardır. TMK m. 528 yalnız ivazlı feragatin altsoya etkisini özel olarak düzenlediğinden, karşılıksız feragat kural olarak feragat edenin altsoyuna yayılmaz. Feragat eden mirasçılıktan çıkar; fakat onun altsoyu temsil yoluyla mirasçı olabilir. Yine de sözleşmenin metni ve feragatin belirli kişi lehine yapılıp yapılmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Mirastan Feragat Sözleşmesi Nasıl Yapılır?

Mirastan feragat, adi yazılı sözleşmeyle veya tarafların kendi hazırladığı belgedeki imzaların onaylanmasıyla geçerli hâle gelmez. TMK m. 545 gereğince miras sözleşmesi resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmelidir. Taraflar arzularını resmî memura aynı zamanda bildirir ve düzenlenen sözleşmeyi memur ile iki tanığın önünde imzalar.

Resmî vasiyetname noter, sulh hâkimi veya kanunla yetkilendirilmiş görevli tarafından düzenlenebilir. Tanıkların TMK’daki katılma yasaklarını taşımaması gerekir. Mirasbırakan ölüme bağlı tasarruf iradesini bizzat açıklamalıdır; vekil aracılığıyla mirastan feragat sözleşmesinin mirasbırakan tarafı olunamaz.

Sözleşme Öncesinde Belirlenmesi Gerekenler

• Feragatin tam mı, belirli oran veya hakla sınırlı kısmi feragat mi olduğu,
• Feragatin karşılıklı olup olmadığı ve karşılığın tam kapsamı,
• Altsoyun feragatten etkilenip etkilenmeyeceği,
• Feragatin belirli bir kişi lehine yapılıp yapılmadığı,
• Karşı edimin ne zaman ve nasıl yerine getirileceği,
• Saklı pay, tenkis ve diğer mirasçıların konumuna etkisi,
• Sözleşmeye aykırılık veya ifa etmeme hâlinde kullanılabilecek haklar.

Malvarlığının güncel dökümü, tapu ve şirket kayıtları, aile nüfus tablosu ve varsa önceki ölüme bağlı tasarruflar birlikte incelenmelidir. Özellikle “belirli taşınmazdan feragat” şeklindeki ifadelerin kısmi feragat mi, paylaşma düzenlemesi mi, yoksa başka bir kazandırma mı olduğu açıklaştırılmalıdır.

Geçerlilik Şartları Nelerdir?

1. Taraflar doğru belirlenmelidir. Sözleşme mirasbırakan ile onun muhtemel mirasçısı arasında kurulmalıdır. Henüz mirasçı olma ihtimali bulunmayan üçüncü kişinin yaptığı vazgeçme, TMK m. 528 anlamında feragat sayılmayabilir.
2. Ehliyet bulunmalıdır. Miras sözleşmesi yapan mirasbırakan ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmamalıdır. Feragat eden tarafın ehliyeti ve temsil durumu ise işlemin içeriğine göre ayrıca incelenir.
3. Resmî şekle uyulmalıdır. Tarafların eş zamanlı beyanı, resmî düzenleme, yetkili memur ve iki uygun tanık zorunludur.
4. İrade özgür olmalıdır. Yanılma, aldatma, korkutma veya baskı iddiası sözleşmenin geçerliliğini etkileyebilir.
5. Konu hukuka ve ahlaka aykırı olmamalıdır. Feragatin kapsamı ile karşı edim belirli veya belirlenebilir olmalıdır.

Resmî şekil, yalnız ispat kolaylığı için değil geçerlilik için aranır. Bu nedenle aile arasında imzalanan protokolün veya noterlikte yalnız imzası onaylanan metnin sonradan aynı sonucu doğuracağı varsayılmamalıdır.

Mirastan Feragat Hangi Durumlarda Kullanılır?

Feragat sözleşmesi zorunlu bir işlem değil, miras planlama aracıdır. Aile şirketindeki payların yönetim bütünlüğünün korunması, bir mirasçının eğitim, konut veya işletme sermayesi için sağlığında önemli bir kazandırma alması, ikinci evlilikte eş ve çocukların gelecekteki konumunun açıklaştırılması ya da uzun süredir kullanılan bir aile malının paylaşımının önceden planlanması gibi durumlarda düşünülebilir.

Bununla birlikte feragat, her aile için en uygun çözüm olmayabilir. Mirasbırakanın malvarlığı yıllar içinde önemli ölçüde değişebilir; bugün dengeli görünen karşılık ölüm tarihinde düşük veya yüksek kalabilir. Bakım borcu, aile şirketindeki oy hakları, intifa hakkı, vasiyetname ve sağlararası bağışlar gibi başka araçların birlikte değerlendirilmesi gerekebilir.

Tam ve Kısmi Feragat Nasıl Ayrılır?

Tam feragatte kişi, sözleşmenin kapsadığı mirasbırakan yönünden mirasçılık sıfatından bütünüyle çıkar. Kısmi feragatte ise örneğin yasal payın belirli oranından veya yalnız saklı pay korumasından vazgeçilmesi kararlaştırılabilir. Kısmi feragatin oran ve sonucu net yazılmazsa, belirli bir malın sözleşmede anılması bütün miras hakkından vazgeçme mi yoksa yalnız paylaşma iradesi mi olduğu tartışmasını doğurabilir.

Sözleşme hazırlanırken yalnız bugünkü malların listelenmesi yeterli olmayabilir. Sonradan edinilecek malvarlığı, borçlar ve feragat edenin altsoyundaki değişiklikler de sonuçları etkiler. Bu yüzden kapsam, belirli bir taşınmaz adıyla değil hukuki sonuç bakımından tereddüde yer vermeyecek ifadelerle kurulmalıdır.

Mirastan Feragatin Hukuki Sonuçları

Tam feragat eden kişi mirasçılık sıfatını kaybeder; miras payı ve saklı pay isteyemez. Kısmi feragatte ise sözleşmede bırakılan bölüm bakımından mirasçılık devam edebilir. Feragat edenin payı, sözleşmenin içeriği ve yasal mirasçılık düzenine göre diğer hak sahiplerine yönelir. Payların somut dağılımı için miras paylaşımı rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Belirli Kişi Lehine Feragat

Feragat belirli bir kişi lehine yapılmış ve bu kişi herhangi bir nedenle mirasçı olamamışsa, TMK m. 529 uyarınca feragat kural olarak hükümden düşer. Belirli kişi gösterilmemişse feragatin en yakın ortak kökün altsoyu lehine yapıldığı kabul edilir; bunların mirasçı olamaması hâlinde de feragat hükümden düşebilir. Sözleşmede kanunun yedek kurallarından farklı bir düzenleme kurulup kurulmadığı ayrıca incelenmelidir.

Saklı Pay ve Tenkis Davasına Etkisi

Geçerli tam feragat, feragat edenin saklı pay korumasını da ortadan kaldırır. Buna karşılık feragat karşılığında mirasçıya yapılan kazandırma diğer saklı paylı mirasçıların haklarını ihlal ediyorsa, TMK m. 565 kapsamındaki tenkis kuralları gündeme gelebilir. Feragat eden, tenkis nedeniyle aldığı değerin bir bölümünü geri vermek zorunda kalırsa kanundaki koşullarla aldığı karşılığın tamamını geri vererek feragatten dönme seçeneğine sahip olabilir.

Bu değerlendirme, mirasbırakanın ölüm tarihindeki tereke, borçlar, kazandırmalar ve saklı pay oranları üzerinden yapılır. Sözleşme tarihindeki tahmini değer tek başına kesin sonuç vermez.

Tereke Alacaklıları Feragat Edene Başvurabilir mi?

Feragat eden kişi kural olarak mirasçı olmadığından tereke borçlarından mirasçı sıfatıyla sorumlu olmaz. Ancak TMK m. 530 özel bir koruma getirir: miras açıldığında tereke borçları karşılamıyor ve borçlar mirasçılarca da ödenmiyorsa, feragat eden ile mirasçıları, ölümden önceki beş yıl içinde feragat karşılığında aldıklarından mirasın açılması anındaki zenginleşmeleri ölçüsünde sorumlu olabilir.

Bu hüküm sınırsız ve otomatik bir borç sorumluluğu değildir. Karşılığın ne zaman alındığı, ölüm anında elde kalan zenginleşme, terekenin ödeme gücü ve mirasçıların ödeme yapıp yapmadığı somut olayda belirlenir.

Feragat, Mirasın Reddi ve Mirastan Çıkarma Farkı

Mirasın reddi özellikle borçlu tereke riskinde gündeme gelir ve mirastan feragatle aynı işlem değildir. Ayrıntılar için mirasın reddi ve hükmen ret rehberimizi inceleyebilirsiniz. Mirasbırakanın tek taraflı olarak saklı paylı mirasçıyı mirastan uzaklaştırması ise ancak kanuni sebeplerle mümkündür; bu konu mirastan çıkarma şartları yazımızda açıklanmıştır.

Mirastan Feragat Sözleşmesinden Dönülebilir mi?

Taraflardan biri yalnız fikrini değiştirdiği için sözleşmeyi tek taraflı olarak ortadan kaldıramaz. TMK m. 546 uyarınca miras sözleşmesi tarafların yazılı anlaşmasıyla her zaman kaldırılabilir. Sözleşmede kararlaştırılan karşı edimin yerine getirilmemesi hâlinde ise TMK m. 547 ve borçlar hukuku kurallarına göre dönme imkânı gündeme gelebilir.

Miras sözleşmesiyle mirasçı atanan veya kendisine belirli mal bırakılan kişinin sonradan mirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturan davranışı da kanundaki koşullarla tek taraflı ortadan kaldırma sebebi olabilir. Hangi yolun kullanılacağı; sözleşme metni, ihlal türü ve tarafların hayatta olup olmadığına göre belirlenmelidir.

Mirasbırakan Öldükten Sonra Ne Yapılır?

Feragat sözleşmesinin mirasçılık belgesi ve paylaşım işlemlerinde dikkate alınabilmesi için belgenin ilgili dosyalara sunulması gerekir. Feragat edenin veya altsoyunun mirasçılık belgesinde gösterilip gösterilmeyeceği, sözleşmenin ivazlı olup olmadığı ve altsoy hükmüne göre değerlendirilir. Sözleşmenin varlığına veya geçerliliğine itiraz varsa, çekişme yargılama gerektirebilir; noter belgesinin bulunması her uyuşmazlığı kendiliğinden çözmez.

Feragatin belirli kişi lehine yapılması, karşılığın ödenmemesi veya altsoya ilişkin hükmün belirsizliği paylaşımı doğrudan etkileyebilir. Tapu, banka ve şirket payı işlemlerinden önce sözleşmenin diğer ölüme bağlı tasarruflarla birlikte okunması önemlidir.

Mirastan Feragat Sözleşmesinin İptali

Ehliyetsizlik, yanılma, aldatma, korkutma, hukuka veya ahlaka aykırılık gibi nedenler ölüme bağlı tasarrufun iptaline yol açabilir. Resmî şekle hiç uyulmaması da işlemin geçerliliğini etkiler; şekil eksikliği ile irade sakatlığına dayalı iptal aynı hukuki değerlendirmeye tabi değildir.

TMK m. 559’a göre iptal davasında öğrenmeden itibaren bir yıllık süre bulunur. Miras sözleşmesi gibi vasiyetname dışındaki tasarruflarda, mirasın geçmesi tarihinden itibaren iyi niyetli davalılara karşı on; iyi niyetli olmayanlara karşı yirmi yıllık hak düşürücü süre öngörülür. Sürenin başlangıcı ve uygulanacak talep, uyuşmazlığın niteliğine göre ayrıca incelenmelidir. Miras sözleşmesi vasiyetname olmadığı için vasiyetnamenin açılıp okunmasına ilişkin usulün aynen uygulanacağı da varsayılmamalıdır.

Sözleşme Hazırlanırken Kontrol Listesi

• Yasal mirasçılar, saklı paylar ve altsoy zinciri çıkarıldı mı?
• Feragatin tam veya kısmi kapsamı ölçülebilir biçimde yazıldı mı?
• İvazın değeri, teslimi ve vergisel/tapu sonuçları incelendi mi?
• Altsoyun etkilenip etkilenmeyeceği açık hükme bağlandı mı?
• Belirli kişi lehine feragatin, o kişinin mirasçı olamaması hâlindeki sonucu düzenlendi mi?
• Önceki vasiyetname ve ölüme bağlı tasarruflarla çelişki kontrol edildi mi?
• Resmî memur, iki tanık ve eş zamanlı irade beyanı şartları sağlandı mı?

Sık Yapılan Hatalar

• “Noter tasdiki” ile resmî düzenleme şeklini aynı kabul etmek,
• Karşılığın ödendiğini veya ileride ödeneceğini sözleşmede belirsiz bırakmak,
• İvazlı feragatin altsoya etkisini değerlendirmemek,
• Feragati yalnız bugünkü bir taşınmaz üzerinden kurup gelecekteki malvarlığını hesaba katmamak,
• Saklı pay ve tenkis hesabını sözleşme tarihindeki piyasa değeriyle sınırlı görmek,
• Feragat sözleşmesini mirasın reddi veya mirastan çıkarma yerine kullanmaya çalışmak.

Noter masrafı, karşılık olarak devredilecek malın tapu veya vergi yükleri ve diğer işlem giderleri sözleşmenin içeriğine göre değişebilir. Bu tutarlar mevzuat ve tarifeler güncellendikçe farklılaşacağından, işlem gününde ilgili kurumdan teyit edilmelidir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Sözleşmenin geçerliliği ve sonuçları; tarafların ehliyeti, aile yapısı, malvarlığı, sözleşme metni ve resmî düzenleme sürecine göre değişebilir.