Belediye Kararına İtiraz ve İptal Davası Nasıl Açılır?

Belediyeler; imar, ruhsat, yıkım, işyeri denetimi, idari para cezası, kamulaştırma, parselasyon ve çevre düzeni gibi çok geniş bir alanda tek taraflı idari işlemler tesis edebilir. Belediye tarafından alınan bir kararın hukuka aykırı olması hâlinde ilgili kişi, işlemin geri alınması için belediyeye başvurabilir veya görevli idare mahkemesinde iptal davası açabilir.

Ancak her belediye kararı için aynı başvuru yolu ve aynı dava süresi uygulanmaz. Belediye encümeni kararı, belediye meclisi kararı, imar planı, yıkım işlemi, ruhsat iptali ve idari para cezası farklı hukuki kurallara tabi olabilir. Bu nedenle kararın altında yazan kanun yolu, tebliğ tarihi, işlemi yapan belediye organı ve işlemin hukuki dayanağı birlikte incelenmelidir.

Belediye Kararı Nedir?

Belediye kararı; belediye meclisi, belediye encümeni, belediye başkanı veya yetkili belediye birimi tarafından kamu gücü kullanılarak tesis edilen ve kişilerin hukuki durumunu etkileyen idari işlemdir.

İptal davasına konu olabilecek işlemin kesin ve yürütülmesi zorunlu bir idari işlem olması gerekir. Belediyenin yalnızca bilgi veren, görüş bildiren veya henüz hazırlık niteliğinde olan yazıları çoğu durumda tek başına iptal davasına konu edilemez.

Belediye meclisi kararları

Belediye meclisi belediyenin karar organıdır. İmar planları, bütçe, taşınmaz işlemleri, belediye hizmetleri, yönetmelikler ve stratejik kararlar hakkında işlem tesis edebilir.

Belediye meclisi kararının yalnızca alınmış olması, her vatandaşın doğrudan dava açabileceği anlamına gelmez. Dava açacak kişinin kararla arasında meşru, kişisel ve güncel bir menfaat bağı bulunmalıdır.

Belediye encümeni kararları

Belediye encümeni; yıkım, imar para cezası, ihale, taşınmaz işlemleri ve belediye mevzuatında kendisine verilen diğer konularda karar alabilir.

Encümen kararlarına karşı başvurulacak yol kararın hukuki dayanağına göre belirlenir. Örneğin 3194 sayılı İmar Kanunu kapsamında verilen yıkım ve imar para cezası kararları ile 5326 sayılı Kabahatler Kanunu kapsamında verilen bazı idari yaptırımlar aynı usule tabi olmayabilir.

Belediye başkanlığı ve müdürlük işlemleri

İşyeri ruhsatının iptali, ruhsat talebinin reddi, yapı tatil tutanağı, mühürleme, tahliye veya belediye hizmetinden yararlanma talebinin reddi gibi işlemler belediye başkanlığı ya da yetkili müdürlük tarafından tesis edilebilir.

Bir Belediye Kararı Hangi Nedenlerle İptal Edilebilir?

İdari yargı, belediyenin yerindelik bakımından daha iyi bir karar verip veremeyeceğini değil, alınan kararın hukuka uygun olup olmadığını denetler. Bir idari işlem beş temel unsur yönünden incelenir.

Bu unsurlardan herhangi birindeki hukuka aykırılık işlemin iptaline neden olabilir. Bununla birlikte iptal davasında yalnızca “karar haksızdır” demek yeterli değildir. İşlemin hangi unsurunun hangi mevzuat hükmüne aykırı olduğu somut biçimde açıklanmalıdır.

En Sık Dava Konusu Olan Belediye Kararları

Yıkım kararları

Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapı tespit edildiğinde 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 32. maddesi uyarınca yapı tatil tutanağı düzenlenebilir, inşaat mühürlenebilir ve aykırılığın giderilmesi için süreç başlatılabilir.

Yapı sahibinin doğru belirlenmemesi, yapı tatil tutanağının yapıya usulüne uygun asılmaması, aykırılığın somut olarak gösterilmemesi veya encümen kararının eksik incelemeye dayanması yıkım işlemini hukuka aykırı hâle getirebilir.

İmar para cezaları

İmar para cezalarında cezaya esas yapı alanı, aykırılığın sınıfı, yapı grubu, artırım nedenleri ve sorumlu kişi açıkça gösterilmelidir. Hesabın denetlenebilir olmaması veya cezanın yanlış kişiye yöneltilmesi iptal sebebi olabilir.

İşyeri ruhsatının iptali ve mühürleme

İşyeri açma ve çalışma ruhsatının iptal edilmesi veya işyerinin mühürlenmesi ticari faaliyeti doğrudan durdurabilir. Ruhsat iptali öncesinde mevzuatta öngörülen tespit, uyarı ve sürelerin uygulanıp uygulanmadığı incelenmelidir.

İşyerinin kapanması ağır ticari kayba yol açacaksa iptal davasıyla birlikte yürütmenin durdurulması istenebilir.

İmar planı ve plan değişiklikleri

İmar planları genel ve düzenleyici nitelikte idari işlemlerdir. Bir taşınmazın konut alanından park, yol, okul veya belediye hizmet alanına alınması mülkiyet hakkını ve taşınmazın değerini doğrudan etkileyebilir.

İmar planlarına ilişkin dava açma ve askı süreci özel niteliktedir. Ayrıntılı süreç için imar planının iptali davası rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Parselasyon, ifraz ve tevhit kararları

Parsellerin birleştirilmesi, ayrılması, düzenleme ortaklık payı kesilmesi veya imar uygulaması yapılması sonucunda taşınmazın sınırı ve kullanım biçimi değişebilir.

Parsel birleştirme işlemleri hakkında ayrıntılı bilgi için parsel tevhidi rehberine ulaşabilirsiniz.

Kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma

Kamulaştırma işlemlerinde kamu yararı kararı, usulüne uygun tebligat ve bedel tespiti önem taşır. Kamulaştırma işlemine karşı özel dava süreleri bulunabilir.

Belediyenin taşınmaza herhangi bir kamulaştırma işlemi yapmadan fiilen yol, park veya altyapı tesisi kurması ise kamulaştırmasız el atma uyuşmazlığı doğurabilir. Bu konu hakkında kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma rehberimiz incelenebilir.

Belediye Kararına İtiraz Nasıl Yapılır?

Belediye kararlarına karşı doğrudan iptal davası açılması çoğu durumda mümkündür. Ancak dava açılmadan önce işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması için belediyeye idari başvuru yapılabilir.

İYUK Madde 11 kapsamında başvuru

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 11. maddesine göre ilgili kişi, dava açma süresi içinde üst makama; üst makam yoksa işlemi yapan makama başvurabilir.

Bu başvuru:

• İşlemeye başlamış dava açma süresini durdurur.
• İdare tarafından açıkça reddedilirse ret kararının tebliğinden sonra kalan süre yeniden işler.
• Otuz gün içinde cevap verilmezse talep zımnen reddedilmiş sayılır.
• Zımni ret tarihinden sonra başvuru öncesinde kalan dava süresi işlemeye devam eder.

İtiraz dilekçesinde neler bulunmalıdır?

• Başvurucunun kimlik ve iletişim bilgileri,
• İtiraz edilen kararın tarih ve sayısı,
• Kararın tebliğ tarihi,
• İşlemin neden hukuka aykırı olduğu,
• Dayanılan belge ve deliller,
• İşlemin kaldırılması, geri alınması veya değiştirilmesine ilişkin açık talep,
• Dilekçenin tarihi ve imza.

Başvurunun belediyenin evrak kayıt birimine verilmesi ve tarih-sayı içeren alındı belgesinin saklanması gerekir. Elektronik başvurularda başvuru numarası ve teslim kaydı korunmalıdır.

Belediye Kararına Karşı Dava Açma Süresi Kaç Gündür?

Özel kanunda farklı bir süre öngörülmemişse idare mahkemesinde iptal davası açma süresi, yazılı bildirimin yapıldığı günü izleyen günden itibaren 60 gündür.

Ancak “bütün belediye kararlarında süre 60 gündür” şeklinde bir genelleme doğru değildir. İşlemin türüne göre 15, 30 veya başka bir özel süre uygulanabilir.

Tebligat yapılmadıysa süre ne zaman başlar?

Bireysel idari işlemlerde dava süresi kural olarak usulüne uygun yazılı bildirimle başlar. Bununla birlikte işlemin fiilen öğrenildiği, uygulandığı veya kişinin hukuki durumunu doğrudan etkilediği bazı hâllerde öğrenme tarihi tartışma konusu olabilir.

Tebligat yapılmadığı gerekçesiyle sürenin hiçbir zaman başlamayacağı varsayılmamalıdır. Öğrenme tarihini gösteren mühürleme tutanağı, belediye yazısı, e-posta, başvuru kaydı veya başka belgeler dava süresi bakımından önem taşıyabilir.

Adli tatil idari dava süresini etkiler mi?

İdari yargıda çalışmaya ara verme döneminde sona eren süreler, İYUK’taki özel düzenlemeye göre uzayabilir. Ancak sürenin hesaplanması yalnızca takvim üzerinden yapılmamalı; tebliğ günü, resmî tatil ve özel dava süresi birlikte değerlendirilmelidir.

Belediye Kararının İptali Davası Nasıl Açılır?

İptal davası, hukuka aykırı bir idari işlemin yargı kararıyla geçmişe etkili biçimde ortadan kaldırılmasını amaçlar. Dava, idare mahkemesi başkanlığına hitaben hazırlanmış dilekçeyle açılır.

İptal davasının şartları

• Kesin ve yürütülmesi zorunlu bir idari işlem bulunmalıdır.
• Davacının meşru, kişisel ve güncel menfaati ihlal edilmiş olmalıdır.
• Dava görevli ve yetkili mahkemede açılmalıdır.
• Genel veya özel dava açma süresine uyulmalıdır.
• Dilekçe İYUK m.3’teki şekil şartlarını taşımalıdır.
• Dava doğru belediye tüzel kişiliğine yöneltilmelidir.

Dava dilekçesinde bulunması gerekenler

• Tarafların ad, soyad veya unvanları ile adresleri,
• Davanın konusu ve talep sonucu,
• İdari işlemin tarih ve sayısı,
• İşlemin yazılı bildirim tarihi,
• Hukuka aykırılık nedenleri,
• Dayanılan deliller,
• Varsa yürütmenin durdurulması talebi,
• Dava konusu karar ve tebligatın örneği.

Dilekçede farklı işlemler arasında maddi veya hukuki bağlılık bulunmadan birden fazla kararın iptalinin talep edilmesi, dilekçenin reddine veya davaların ayrılmasına neden olabilir.

Belediye Kararına Karşı Hangi Mahkemede Dava Açılır?

Belediye tarafından kamu gücü kullanılarak tesis edilen idari işlemlerin iptalinde görevli mahkeme kural olarak idare mahkemesidir.

Yetkili mahkeme ise uyuşmazlığın konusuna göre değişebilir:

• Taşınmaz veya imar işleminde taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesi,
• Belediyenin genel idari işleminde işlemi tesis eden belediyenin bulunduğu yer idare mahkemesi,
• Kamu görevlilerine ilişkin işlemlerde özel yetki kuralları,
• Vergi, resim ve harç uyuşmazlıklarında vergi mahkemesi gündeme gelebilir.

İdari para cezalarında görevli mahkeme

Belediye tarafından verilen her idari para cezası doğrudan idare mahkemesine götürülmez. Görevli merci, cezanın dayandığı kanuna göre belirlenir.

Kabahatler Kanunu kapsamındaki bazı yaptırımlarda sulh ceza hâkimliğine başvuru yapılırken, imar para cezası gibi özel idari işlemler idare mahkemesinde dava konusu olabilir. Aynı karar içinde idari para cezasıyla birlikte yıkım veya başka bir idari işlem bulunması da görev değerlendirmesini etkileyebilir.

Bu nedenle kararın altındaki “kanun yolu ve başvuru süresi” bölümü kontrol edilmeli; yalnızca işlemin “para cezası” olarak adlandırılmasına göre mahkeme seçilmemelidir.

Yürütmenin Durdurulması Nedir?

İptal davası açılması belediye kararının uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Belediye, mahkeme iptal kararı verene kadar işlemi uygulamaya devam edebilir.

Yıkım, mühürleme, ruhsat iptali, tahliye veya geri dönülmesi zor imar uygulamalarında dava dilekçesiyle birlikte yürütmenin durdurulması talep edilmelidir.

Yürütmenin durdurulmasının şartları

İYUK m.27 uyarınca iki şartın birlikte bulunması gerekir:

1. İdari işlemin açıkça hukuka aykırı olması,
2. İşlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması.

Mahkeme, gerekli gördüğünde belediyenin savunmasını aldıktan sonra karar verebilir. Çok acil durumlarda işlemin uygulanacağı tarih, belediye ekiplerinin bildirimi ve telafisi güç zararı gösteren deliller dilekçeye eklenmelidir.

Belediyeye Karşı Tam Yargı Davası

Belediyenin hukuka aykırı işlem veya eylemi nedeniyle maddi ya da manevi zarar doğmuşsa, zararın tazmini için tam yargı davası açılabilir.

Tam yargı davası ile iptal davası aynı dava türü değildir:

İdari işlemden doğan zarar

Zarar doğrudan bir belediye kararından kaynaklanmışsa zarar gören kişi, iptal ve tam yargı taleplerini birlikte ileri sürebilir veya önce iptal davası açıp sonucuna göre tazminat talebinde bulunabilir.

İdari eylemden doğan zarar

Belediyenin yol çalışması sırasında binaya zarar vermesi, altyapı hizmetindeki kusur nedeniyle su baskını oluşması veya belediye aracının kamu hizmeti yürütürken zarar vermesi gibi idari eylemlerde, dava açılmadan önce belediyeye tazminat başvurusu yapılması gerekebilir.

İYUK m.13 kapsamındaki idari eylemlerde zarar gören kişi, eylemi öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurmalıdır. Başvurunun reddi veya zımnen reddi sonrasında dava süresi ayrıca hesaplanır.

Belediye Meclisi Kararlarına Kimler Dava Açabilir?

İptal davası açabilmek için karar ile davacı arasında meşru, kişisel ve güncel menfaat ilişkisi bulunmalıdır.

Aşağıdaki kişiler somut olayın şartlarına göre dava açabilir:

• Karardan doğrudan etkilenen taşınmaz maliki,
• İşyeri ruhsatı iptal edilen işletme sahibi,
• Komşu parseldeki imar değişikliğinden etkilenen malik veya sakin,
• Faaliyet alanıyla ilgili konuda meslek odası veya dernek,
• Belediye ihalesi veya tahsis işleminden doğrudan etkilenen kişi,
• Çevre, trafik veya yapı güvenliği yönünden somut menfaat ihlali yaşayan mahalle sakini.

Yalnızca aynı belediye sınırları içinde oturmak, her belediye meclisi kararına dava açmak için tek başına yeterli olmayabilir. Davacının işlemle arasındaki somut menfaat bağı dilekçede açıklanmalıdır.

İmar Planına İtiraz ile Genel Belediye İtirazı Aynı mıdır?

Hayır. İmar planları 3194 sayılı İmar Kanunu’ndaki özel askı ve itiraz sistemine tabidir. Planlar bir ay süreyle ilan edilir ve bu süre içinde itiraz edilebilir.

İmar planı itirazlarının belediye meclisince değerlendirilmesine ilişkin özel süreler bulunur. Bu nedenle imar planı itirazında yalnızca İYUK m.11’deki genel 30 günlük zımni ret kuralına dayanılarak süre hesabı yapılması risklidir.

Planın kendisine, itirazın reddine veya plana dayalı uygulama işlemine karşı dava açma seçenekleri ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Bu sayfada genel belediye kararları ele alınmakta; imar planlarının teknik ve özel dava süreci imar planı iptal davası içeriğinde ayrıntılı biçimde açıklanmaktadır.

CİMER ve Kamu Denetçiliği Kurumuna Başvuru Dava Süresini Durdurur mu?

CİMER’e veya Kamu Denetçiliği Kurumuna yapılan başvurular, her durumda idari dava açma süresini otomatik olarak durdurmaz.

Dava süresinin korunabilmesi için başvurunun niteliği, yapıldığı makam, talep içeriği ve özel kanun hükümleri incelenmelidir. CİMER başvurusunun ilgili belediyeye yönlendirilmiş olması da tek başına İYUK m.11 başvurusu şartlarının oluştuğu anlamına gelmeyebilir.

Bu nedenle belediye kararı için dava açma süresi işlerken yalnızca CİMER veya şikâyet başvurusunun sonucunu beklemek hak kaybına yol açabilir.

Belediye Görevlileri Hakkında Suç Duyurusunda Bulunulabilir mi?

Bir belediye kararının hukuka aykırı olması, kararı alan görevlilerin otomatik olarak suç işlediği anlamına gelmez. İdari işlemin iptali ile ceza sorumluluğu farklı hukuki değerlendirmelere tabidir.

Görevi kötüye kullanma suçunun gündeme gelebilmesi için kamu görevlisinin görevin gereklerine aykırı hareket etmesi veya görevini ihmal etmesi yanında, kanunda aranan zarar ya da haksız menfaat sonuçlarının bulunması gerekir.

Salt iptal kararı verilmesi veya idari işlemin mahkemece hukuka aykırı bulunması, tek başına ceza mahkûmiyeti için yeterli değildir. Somut kast, görev ihlali ve suçun diğer unsurları ayrıca ispatlanmalıdır.

Belediye Kararına Karşı Dava Açmadan Önce Kontrol Listesi

1. Kararın tamamı ve ekleri belediyeden alınmalıdır.
2. Tebliğ ve fiilî öğrenme tarihi belirlenmelidir.
3. Kararı alan belediye organı tespit edilmelidir.
4. Kararın hukuki dayanağı ve özel dava süresi kontrol edilmelidir.
5. İYUK m.11 başvurusunun gerekli veya faydalı olup olmadığı değerlendirilmelidir.
6. Yürütmenin durdurulmasını gerektiren acil bir uygulama bulunup bulunmadığı belirlenmelidir.
7. İşlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları incelenmelidir.
8. Fotoğraf, tutanak, ruhsat, proje, ödeme belgesi ve yazışmalar toplanmalıdır.
9. Doğru görevli ve yetkili mahkeme belirlenmelidir.
10. İptal davasıyla birlikte tazminat talep edilip edilmeyeceği kararlaştırılmalıdır.

Hukuki Dayanaklar

• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 125. maddesi,
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2, 3, 7, 10, 11, 12, 13 ve 27. maddeleri,
• 5393 sayılı Belediye Kanunu,
• 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu,
• 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 8, 32 ve 42. maddeleri,
• 5326 sayılı Kabahatler Kanunu,
• 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu,
• İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Belediye kararlarında görevli mahkeme, dava süresi ve başvuru yolu işlemin dayandığı özel kanuna göre değişebileceğinden kararın somut olarak incelenmesi gerekir.