Ayıplı Mal Nedir? Tüketicinin Hakları

Türk Borçlar Kanunu (TBK) Çerçevesinde Ayıplı Mal

TBK uyarınca ayıplı mal, sadece bozuk ürün değildir; satıcının vaat ettiği niteliklerin eksikliği veya malın kullanım amacına uygun olmamasıdır.

1. Satıcının Sorumluluk Şartları

Satıcının sorumlu tutulabilmesi için şu üç temel taş yerine oturmalıdır:

Ayıbın Teslim Anında Mevcut Olması:

Üründeki kusur, risk alıcıya geçtiği an orada olmalıdır.

Alıcının Ayıbı Bilmemesi:

Alıcı ürünü alırken bu kusuru biliyorsa veya basit bir incelemeyle görebilecek durumdaysa, satıcı (özel bir garanti vermediyse) sorumlu olmaz.

Muayene ve İhbar Külfeti:

Alıcı ürünü teslim alır almaz incelemeli ve ayıbı satıcıya bildirmelidir.

Ticari Satışlarda (TTK):

Açık ayıplarda 2 gün, gizli ayıp halinde 8 gün.

Adi Satışlarda (TBK):

Uygun süre (dürüstlük kuralı çerçevesinde mümkün olan en kısa zaman).

2. TBK’daki 4 Temel Seçimlik Hak

Satıcı ayıplı bir ürün devrettiyse, alıcı (TBK m. 227) şu haklardan birini seçer:

Sözleşmeden Dönme:

Ürünü iade edip parayı faiziyle geri almak.

Bedelde İndirim:

Kusur oranında paranın bir kısmını geri almak.

Ücretsiz Onarım:

Masraflar satıcıya ait olmak üzere tamir.

Ayıpsız Benzeri ile Değişim:

Ürünün sıfırı ile değiştirilmesi.

Tüketici Hakem Heyeti Başvuru Süreci

Eğer siz “nihai tüketici” iseniz (yani ürünü ticari bir amaçla değil, şahsi kullanımınız için aldıysanız), artık TBK’nın yanında daha korumacı olan 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun devreye girer. Satıcı haklarınızı kullandırmazsa adresiniz Tüketici Hakem Heyeti (THH)’dir.

Ayıplı Mal Nedir? Tüketicinin Hakları ve İade Süreci

Bir hevesle aldığınız telefonun ekranı mı bozuk çıktı? Ya da yeni aldığınız beyaz eşya vaat edilen özellikleri taşımıyor mu? 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (Madde 8-12), bu gibi durumlarda sizi satıcıya karşı koruyan çok net haklar tanımaktadır. İşte ayıplı mal karşısında bilmeniz gereken her şey.

Ayıplı Mal Kapsamına Neler Girer?

Kanun (Madde 8), ayıplı malı sadece bozuk ürün olarak tanımlamaz. Şu durumların her biri hukuken bir ayıptır:

• Mağazada beğendiğiniz teşhir ürününden farklı bir ürünün gelmesi.
• Reklamında, ambalajında veya kullanım kılavuzunda belirtilen (örneğin “su geçirmez” denilen ama su geçiren) özelliklerin olmaması.
• Ürünün montajı satıcı tarafından yanlış yapılmışsa veya size verilen montaj kılavuzu hatalı olduğu için siz yanlış kurduysanız, bu da sözleşmeye aykırı ifa yani ayıp sayılır.

Özetle ayıplı mal; satın alınan ürünün kendisinden beklenen özellikleri taşımaması, bozuk olması veya talep edilen ürünle hiçbir ilgisinin bulunmaması şeklinde tanımlanabilir. Kısaca, kullanım amacına hizmet etmeyen ve tüketicinin beklediği faydayı sağlayamadığı her türlü ürün bu kapsama girer.

İlk 6 Ay ispat Yükü Satıcınındır
Tüketici lehine olan en önemli maddelerden biri Madde 10’dur. Ürünü teslim aldığınız tarihten itibaren ilk 6 ay içinde ortaya çıkan tüm ayıpların, ürünün teslim edildiği an var olduğu kabul edilir.

• Anlamı şudur: “Sen bozdun” diyen satıcı, aksini ispat etmek zorundadır. Kullanıcı hatası olduğunu ispatlayamıyorsa, hakkınızı teslim etmekle yükümlüdür.

Tüketicinin Seçimlik Hakları Nelerdir? (Madde 11)

Ürün ayıplı çıktığında satıcı size sadece “tamir edelim” diyemez. Kanun, tercihi tüketiciye bırakmıştır. Şunlardan birini seçebilirsiniz:

Sözleşmeden Dönme:

Ürünü iade edip paranızın kuruşu kuruşuna geri alınması.

Satış Bedelinden İndirim:

Ürünü kullanmaya devam edip, kusuru oranında ödediğiniz paradan iade isteme.

Ücretsiz Onarım:

Tüm parçalar ve işçilik dahil, hiçbir ücret ödemeden tamir.

Misli ile Değişim:

Elinizdeki ayıplı ürünün alınıp, yerine aynı modelin sıfırının verilmesi.

• Dikkat: Ücretsiz onarım veya değişim talebiniz satıcıya ulaştıktan sonra, satıcının bu işlemi 30 iş günü (konutlarda 60 gün) içinde tamamlaması şarttır. Aksi halde diğer haklarınızı kullanabilirsiniz.

Zaman Aşımı Süreleri Nelerdir? (Madde 12)

Hakkınızı aramak için sonsuz vaktiniz yok. Kanunda daha uzun bir süre kararlaştırılmadıysa:

• Uygulanacak genel süre, teslim tarihinden itibaren 2 yıl.
• Konut ve Taşınmazlarda teslimden itibaren 5 yıl.
• İkinci el satışlarda en az 1 yıl (Konutlarda 3 yıl) sorumluluk devam eder.

İstisna: Eğer satıcı ayıbı hilesiyle veya ağır kusuruyla sizden gizlemişse, bu zaman aşımı süreleri işlemez; her zaman dava açılabilir.

İkinci El ve Defolu Ürünler

Bir ürünün ayıplı olarak satılabilmesi için, bu durumun tüketiciye açıkça bildirilmesi gerekir. Ürünün üzerine veya faturasına “defoludur” ibaresi yazılmış ve siz bunu bilerek almışsanız, o kusur üzerinden hak iddia edemezsiniz. Ancak belirtilen kusur dışında başka bir sorun çıkarsa, haklarınız yine saklıdır.

Ayıplı Mal Durumunda İzlenecek Adımlar

Kanıt Toplayın:

Ürünün kusurunu gösteren fotoğraf veya video çekin.

Yazılı Başvuru Yapın:

Satıcıya sözlü değil, WhatsApp, e-posta veya noter kanalıyla (ihtarname) talebinizi (iade/değişim vb.) iletin.

Tüketici Hakem Heyetine Başvurun:

Anlaşmazlık çözülmezse e-Devlet üzerinden veya ilçelerdeki kaymakamlıklardan Tüketici Hakem Heyeti’ne ücretsiz başvuru yapın.

• Hakem Heyetine başvuru sınırını aşıyorsanız doğrudan Tüketici Mahkemesine başvurabilirsiniz
• Tüketici Hakem Heyetlerine başvurmak için uyuşmazlık bedelinin belirli bir limitin altında olması gerekir.
• Sınırın altındaki tutarlarda Tüketici Hakem Heyetlerine başvuru zorunludur. Buradan çıkan karar mahkeme ilamı niteliğindedir, icraya konulabilir.
• Sınırın üzerindeki tutarlarda doğrudan Tüketici Mahkemesi’ne gidilmelidir (Dava şartı olarak önce arabulucuya başvurulur).

Tüketici Hakem Heyetine Başvuruda Gereken Belgeler

Heyetin karar verebilmesi için şu belgeleri sisteme yüklemelisiniz:

• Fatura veya Fiş: Alışverişin kanıtı.
• Servis Formu / Arıza Raporu: Ürünün ayıplı olduğunun teknik ispatı.
• Satıcı ile Yazışmalar: Haklarınızı talep ettiğinize dair e-posta, WhatsApp veya ihtarname örnekleri.

Avukat Tavsiyesi: Ne Yapmalısınız?

Ayıplı bir malla karşılaştığınızda süreci yazılı yürütmek hayati önem taşır. Satıcıya ihtar çekmek veya Tüketici Hakem Heyeti’ne başvurmak profesyonellik gerektiren adımlardır. 2026 yılı güncel başvuru limitleri (186.000) ve dilekçe süreçleri için bir hukuk bürosundan destek almanız hak kaybına uğramanızı engeller.

Özellik	Cayma Hakkı (Sebepsiz İade)	Ayıplı Mal Hakları (Kusurlu Ürün)
Dayanak Noktası	Ürünü beğenmemek / Vazgeçmek	Ürünün bozuk veya eksik olması
Yasal Süre	Teslimden itibaren 14 Gün	Teslimden itibaren 2 Yıl
Uygulama Alanı	Sadece Mesafeli (İnternet) Satışlar	Tüm Satışlar (Mağaza dahil)
İspat Yükü	Gerekmiyor (Sebep sunulmaz)	İlk 6 ay satıcıda, sonra tüketicide
Kargo Ücreti	Satıcı öder (Kanun gereği)	Satıcı öder

Ayıplı Mal Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. Sıfır aldığım ürün bozuk çıktı, satıcı “servise gönderelim” diyor. Kabul etmek zorunda mıyım?

Hayır, zorunda değilsiniz. Tüketici Kanunu’na göre ürün ayıplı (kusurlu) çıktığında seçim hakkı tüketiciye aittir, satıcıya değil. Satıcı sizi servise veya tamire zorlayamaz. Şu 4 haktan birini seçebilirsiniz:

• Para iadesi (Sözleşmeden dönme).
• Ürünün yenisiyle değiştirilmesi.
• Ayıp oranında bedel indirimi.
• Ücretsiz onarım.
• Siz “para iadesi” veya “değişim” derseniz, satıcı bunu yapmakla yükümlüdür.

2. Ayıplı malın iadesi için kaç gün sürem var? 14 gün mü, 2 yıl mı?

Burada sıkça karıştırılan iki kavram vardır:

• Cayma Hakkı (14 Gün): İnternet (mesafeli) alışverişlerde, ürün sağlam olsa bile 14 gün içinde sebepsiz iade edebilirsiniz.
• Ayıplı Mal Sorumluluğu (2 Yıl): Ürün kusurluysa (ayıplıysa), teslim tarihinden itibaren 2 yıl boyunca satıcının sorumluluğu devam eder. Yani 6. ayda ürün bozulursa (kullanıcı hatası yoksa) ayıplı mal haklarınızı kullanabilirsiniz.

3. Servise verdiğim ürün 20 iş gününde tamir edilmedi, ne yapmalıyım?

Yasal tamir süresi (binek otomobiller gibi istisnalar hariç) genellikle 20 iş günüdür. Eğer servis bu süreyi aşarsa, artık tamiri beklemek zorunda değilsiniz.

Bu durumda ürünün yenisini veya para iadesini talep etme hakkınız doğar.

Ayrıca, tamir süresi 10 iş gününü geçerse, firma size tamir bitene kadar kullanmanız için benzer özelliklere sahip yedek bir ürün (ikame ürün) vermek zorundadır.

4. 2026 Tüketici Hakem Heyeti başvuru sınırı ne kadar?

Hakem Heyetlerine başvurabilmek için ürünün fiyatının belirli bir tutarın altında olması gerekir (Bu tutarın üzerindeki uyuşmazlıklar için Tüketici Mahkemesi’ne gidilir).

Her yılbaşında bu limit yeniden değerleme oranına göre artar. 2026 yılı için belirlenen güncel parasal sınırın altında (186.000 TL) kalan tüm uyuşmazlıklar için ikamet ettiğiniz yerdeki İlçe veya İl Tüketici Hakem Heyeti’ne başvurmanız zorunludur. Başvurular e-Devlet üzerinden (TÜBİS) ücretsiz yapılabilir.

5. Ayıplı malı kargoyla geri gönderirken kargo ücretini kim öder?

Ürün ayıplı olduğu için iade ediliyorsa veya servise gönderiliyorsa, kargo ücretini satıcı karşılamak zorundadır.

Satıcı, “anlaşmalı kargomuzla gönderin” diyebilir. Ancak hiçbir anlaşmaları yoksa veya bilgi vermezlerse, herhangi bir kargo ile gönderseniz bile ücreti tüketiciye yansıtamazlar.

6. İndirimli veya teşhir ürünü aldım, ayıplı çıktı. Haklarımı kaybeder miyim?

Hayır, kaybetmezsiniz. Bir ürünün indirimde olması onun ayıplı satılabileceği anlamına gelmez.

Ancak, ürünün üzerinde “Defoludur/Ayıplıdır” etiketi varsa ve siz bu kusuru bilerek ve daha ucuza aldıysanız (örneğin; “yırtık kazak” sepetinden aldıysanız), o spesifik kusur için hak iddia edemezsiniz. Fakat ürünün başka bir yeri bozulursa (örneğin; fermuarı bozuk diye aldınız ama kumaşı eridi), yine hakkınız vardır.